پسته گیاهی است که از دیرباز در نقاط مختلف ایران مورد کشت و پرورش قرار می گرفته است.
جنگل های وحشی و خودروی پسته در ناحیه شمال شرقی ایران و نواحی هم مرز با ترکمنستان و افغانستان پیشینه ای باستانی دارد و تصور می رود که درخت پسته حدود 4ـ3 هزار سال قبل در ایران اهلی شده و مورد کشت و کار قرار گرفته است.
سبزوار و سرخس را از قدیمی ترین مناطق کشت پسته می دانند.
سابقه کشت پسته در دامغان، سمنان و قزوین را به قرن هفتم هجری و در استان کرمان به قرن دوازدهم هجری نسبت می دهند.
تاریخچه پسته
کشت پسته در سایر نقاط ایران سابقه 200 ـ 150 ساله دارد. علیرغم سابقه طولانی کشت پسته ایران، پسته کاری در دهه های اخیر توسعه بیش از پیش فزاینده ای داشته است.
در مورد مبدأ اصلی درختان پسته در منابع اظهار نظرهای متفاوتی شده است.
در این منابع سرزمین های بسیاری به عنوان رویشگاه اصلی اولین درختان پسته معرفی می گردد.
در برخی از این مناع از سرزمین های با اسامی آسیای مرکزی، خاورمیانه و خاور نزدیک به عنوان مبدأ اولیه درختان پسته یاد می شود؛ در حالی که اسامی فوق محدوده جغرافیایی کاملاً دقیقی را مشخص نمی کند.
در بعضی از منابع از یک یا چند سرزمین به عنوان خاستگاه اولیه درختان پسته نام برده شده است که از جمله آن ها ایران، افغانستان، ترکستان، آسیای صغیر، سوریه (شام) و فلسطین می باشند.
پاره ای هم سواحل مدیترانه و مخصوصاً کرانه های فوق در قاره آسیا و در فاصله بین کرانه رود جیحون (در شرق) تا سواحل دریای مدیترانه (در غرب) که مسافتی حدود 6000 کیلومتر داشته و در عرض شمالی 32 تا 40 درجه واقع شده است، را معرفی نموده اند.
محمد
ابن جریر طبری (قرن سوم هجری قمری) پیدایش پسته را با استقرار حضرت آدم در کره
زمین هم زمان دانسته و نوشته است: «گویند میوه هایی که خداوند هنگام هبوط به آدم
داد سی جور بود: ده نوع میوه پوست دار، ده نوع میوه هسته دار و ده نوع میوه بی پوست
و بی هسته بوده، میوه های پوست دار شامل:
گردو، بادام و پسته و غیره» می باشد.
درخت پسته
مسعودی،
جهانگرد و مورخ مسلمان، نیز در سال 322 ه.ق در مروج الذهب و معادن الجواهر پسته را
ره آورد حضرت آدم از بهشت دانسته و نوشته استک «چون آدم از بهشت برون شد مشتی گندم
و سی شاخه از درختان بهشت همراه داشت که از آن جمله میوه های پوست دار مانند بادام
و فندق و پسته و غیره بود».
در تورات نیز از پسته سخن به میان آمده است.
در باب 43 از سفر پیدایش گفته شده است که «یعقوب هنگام فرستادن فرزندانش به دربار یوسف حاکم، توصیه می کند که از محصولات سرزمین خود به عنوان ارمغان برایش ببرند.
در زمره این پیشکش ها از عسل، کتیرا و پسته نام برده شده است.
درباره محل پیدایش پسته، منابع مختلف نظرهای گوناگون بیان می کنند: یک نویسنده فرانسوی آن را بومی ایران، عربستان و سوریه دانسته است.
دانشنامه بریتانیکا پسته را بومی ایران می داند، دانشنامه آمریکانا پسته را از آسیای غربی می داند.
لاروس آن را به آسیای صغیر نسبت می دهد، در کتاب دانشنامه فارسی خاورمیانه و نواحی مدیترانه و در کتاب المنجد از ترکستان به عنوان زادگاه پسته یاد کرده اند.
کاردوو
(دانشمند فرانسوی) می گوید پسته بومی ایران و عربستان و سوریه است.
در
دایره المعارف ها نظریات مختلفی در این ارتباط ابراز شده است: در دایره المعارف
برینتمیگت پسته بومی ایران، دایره المعارف آمریکانا آسیای غربی، لاروس آسیای صغیر،
دایرعه المعارف فارسی خاورمیانه و نواحی مدیترانه و در کتاب المنجد ترکستان به
عنوان منشأ درخت پسته معرفی شده است.
محصول پسته به لحاظ اهمیتی که اندام های مختلف گونه های متعدد درختان پسته از نظر خوراکی و صنعتی دارد همواره حائز اهمیت فراوانی بوده و انسان از میوه، پوست، هسته، برگ، ساقه و حتی صمغ آن نیز استفاده می برده است.
درخت پسته 1500 ساله اودرج رفسنجان
این محصول از زمان های قدیم در میان ایرانیان از ارزش و اهمیت والایی برخوردار بوده است، به گونه ای که در افسانه های تاریخی در مورد باغ معلق بابل که حدود 700 سال قبل از میلاد مسیح باز می گردد، به کاشت درخت پسته اشاره شده است.
همچنین بر طبق افسانه دیگری در مورد ملکه سبا آمده است که او عاشق خوردن پسته بوده و همواره طالب این بوده است که صاحب کل پسته برداشت شده در منطقه برای خودش باشد.
با
توجه به مستندات تاریخی مبداء درختان پسته محدوده ای در قلمرو ایران بوده است.
قدیمی ترین اثری که از پسته در جهان به دست آمده، قطعه چوب نیم سوخته ای است مربوط
به عصر حجر که در حدود 1000 سال پیش در اطراف شهرستان فسا (استان فارس) پیدا شده و
هم اکنون در موزه پارس نگهداری می شود.
درخت پسته – میوه پسته تازه
کشور
ایران در طول سال های گذشته با توجه به تجزیه بخش های وسیع و پهناوری از مناطق
پسته خیز باز عمده ترین تولید کننده پسته جهان است و بدون هیچ تردیدی می توان گفت
هیچ یک از ملل جهان سابقه و تجارت ایرانیان را در باب امور زراعت و تجارت پسته
ندارند.
اولین ارقام پسته در ایران حاصل پرورش و اهلی کردن درختان پسته وحشی بوده است که تعداد ارقام بسیار محدود و شکل ظاهری آن با محصول پسته خودرو شباهت داشته است.
کم کم بر اثر پیوند و جابجایی این ارقام و توجه باغداران از نظر درشتی دانه های پسته تا حدودی تحول ایجاد شده و ارقام جدیدی به وجود آمده است.
پسته طبيعتی گرم و خشك دارد و حاوی مقدار زيادی پروتئين گياهي، مواد نشاستهای غنی و مواد معدنی نظير پتاسيم و منيزيم است كه بسياری از نيازهاي بدن را تأمين می كند.
بعضی محققان عقيده دارند كه پروتئين پسته به اندازهای است كه می توان آن را به عنوان جايگزيني برای گوشت و حبوبات دانست که البته چندان قابل استناد نیست و نمی توان به آن اکتفا کرد. در ضمن روی موجود در آن نيز در رشد سلولها و بافتهای بدن بسيار مؤثر است.
علاوه بر اينها وجود كلسيم و آهن در پسته سبب شده كه اين نوع خشكبار نقش بسيار مهمی در استحكام بخشيدن به استخوانها و دندانها و همچنين درمان بيماری هايی نظير كمخونيهای ناشی از فقرآهن داشته باشد.
خوردن پسته برای افزايش حافظه و تقويت ذهن نيز مفيد است ولي باتوجه به اينكه خاصيت چاقكنندگي دارد، اگر رژيم داريد، اعتدال را در مصرف آن رعايت كنيد. برای رفع طبيعت گرم پسته – كه باعث ايجاد كهير يا دانههای قرمز رنگ در پوست ميشود – بهتر است آن را با برگه زردآلو، هلو يا انار ترش مصرف كنيد تا گرمی آن، قدری خنثی شود.
برخلاف خود پسته، پوست آن خاصيت سرد و خشك دارد و مصرف آن براي تقويت معده و قلب توصيه می شود. در ضمن اسهال را نيز برطرف می كند. علاوه بر اينها براي خوشبوشدن دهان و تقويت لثهها ميتوانيد پوست تازه پسته را جويده و براي مدتي در دهان نگه داريد.
ایران پسته 