برچسب: انواع پسته

ارقام پسته را بر اساس شکل آنها به دو دسته کلی

بادامی و

فندقی

تقسیم می کنند.

ارقامی که نسبت طول به عرض آنها بیشتر از 1.5 باشد به نام بادامی و

ارقامی که نسبت طول به عرض آنها کمتر از 1.5 باشد به نام فندقی

شناخته می شوند.

به طور کلی نامگذاری ارقام پسته برگرفته از موارد زیر است:

1. نام منطقه ای که آن رقم برای اولین بار در آن جا شناسایی شده است مانند بادامی زرند، بادامی سفید فیض آباد و سفید پسته نوق
2. بر اساس رنگ پسته، مانند پسته قرمز فیض آباد و برگ سیاه
3. بر اساس شباهتی که به اعضا بدن انسان و حیوان دارد مانند کله قوچی، کله بزی و شستی
4. برگرفته از نام اشخاصی که آن رقم را شناسایی و یا اصلاح کرده اند مانند پسته اوحدی (مهدی اوحدی)، پسته اکبری (علی اکبری) احمدآقایی و رقم پسته جولی که به نام رئیس ایستگاه تحقیقاتی چیکو در کالیفرنیا نامگذاری شده است.
5. بر اساس شباهت به اشیا مانند پسته خنجری.

بیشترین تنوع ژنتیکی پسته در ایران است

کلکسیون ارقام پسته رفسنجان (موسسه تحقیقات پسته) با 60 رقم ماده و 40 ژنوتیپ نر بزرگترین مجموعه است.

ذخایر ژنتیکی ارقام و گونه های گیاهی در هر کشوری یکی از منابع مهم توسعه آن کشور است

بر اساس مطالعات صورت گرفته به دلایل متعهد از جمله آتش سوری، سیل، تصرف و بهره برداری بی رویه از منابع طبیعی کاشت ارقا بر بازده و کنار گذاشتم ارقام کم بازده و … در مجموع موجب می شود که

به تدریج نسل برخی از ارقام و گونه های گیاهی از بین برود از چند دهه گذشته پروژه های ملی و بین المللی در سراسر دنیا به منظور حفظ منابع مهم ژنتیکی به اجرا درآمدهاست و

همه ساله هزینه های زیادی بابت تکمیل و نگهداری آنه صرف می شود.

از آنجا که پسته یک محصول بومی ایران، آسیای میانه، سوریه، ترکیه و افغانستان می باشد و

بر پایه مطالعات متعدد علمی بیشترین تنوع ژنتیکی پسته در ایران است

بنابراین شناسایی جمع آوری، حفظ و نگهداری آنها یکی از مهمترین برنامه ها و الویت های تحقیقاتی پسته بوده است و

بر این اساس در چند نقطه کشور از جمله کرمان، دامغان و خراسان (ایستگاه تحقیقات پسته فیض آباد) پروژه شناسایی انتقال و نگهداری ارقام و ژنوتیپ های پسته از حدود 3 دهه گذشته آغاز شده است.

در حال حاضر کلکسیون ارقام پسته رفسنجان (موسسه تحقیقات پسته)

با 60 رقم ماده و 40 ژنوتیپ نر بزرگترین مجموعه است.

برنامه ایجاد کلکسیون ایستگاه تحقیقت پسته فیض آباد از سال 1379 آغاز شد و

کار انتقال ارقام بومی و غیربومی از سراسر کشور تا سال 1382 به پایان رسید.

اکنون 17 رقم پسته به نام های:

پسته بادامی سفید فیض آباد،

پسته قرمز،

برگ سیاه،

دانشمندی،

پسته گرمه،

اکبری،

کله قوچی،

اوحدی،

فندقی،

احمدآقایی،

علم بادامی زرند،

فندقی 48،

شاه پسند،

عباسعلی،

خنجری و

ممتاز و

10 ژنوتیپ چدید در قالب طرح آماری بلوک های کامل تصادی پیوند زده شده است و

تاکنون در قالب پروژه های مختلف تحقیقاتی مطالعات متعددی در مورد آنها انجام شده است.

شایان ذکر است که علاوه بر ارقاع و ژنوتیپ ها چندین فتوتیپ متعلق به ارقام بادامی سفید فیض آیاد و پسته قرمز (ارقام بومی منطقه فیض آباد) در این کلکسیون وجود دارد

علاوه بر این

مجموعه با ارزشی از ژنوتیپ های نر (گرده دهنده)

شامل ژنوتیپ های

زودگل،

متوسط گل و

دیرگل و

سه گونه P.Palastinea, P. mutica, P.atlantica, P.Integrima در این کلکسیون نگهداری می شود.

بر اساس آخرین آمار منتشر شده از طرف سازمان خواربار و کشاورزی (FAO) در سال 2009 میلادی سطح زیرکشت بارور پسته در دنیا 660 هزار هکتار بوده است.

ایران با دارا بودن 450 هزار هکتار سطح زیر کشت حدود 72 درصد این سطح را به خود اختصاص داده است.

پس از ایران کشورهای آمریکا با 61 هزار هکتار ترکبه با 43 هزار هکتار، سوریه با 42 هزار هکتار و چین با 25 هزار هکتار سطح زیر کشت باغ های بارور پسته از دیگر کشورهای عمده پسته خیز دنیا محسوب می شوند.

حدود 97 درصد از سطح زیر کشت پسته در ایران در دوازده استان:

کرمان ، خراسان رضوی، یزد، سمنان، فارس، خراسان جنوبی، مرکزی، سیستان، قم، اصفهان، قزوین و تهران واقع شده است

اما مجموعآ در 21 استان کشور پسته کشت شده است.

بر طبق آمار منتشر شده حدود 50 هزار باغ پسته در خراسان رضوی وجود دارد

که به ترتیب در شهرستان های مهولات (فیض آباد) بردسکن، گناباد، خلیل آباد، نیشابور و سبزوار قرا ردارند.

بر اساس پژوهش های انجام شده مشخص شده است که

ارقام اوحدی،

فندقی،

کله قوچی،

اکبری، بادامی ،

پسته گرمه،

پسته قرمز،

احمدآقایی،

ممتاز و عباسعلی

از مهمترین و معروفترین ارقام موجو در باغ های پسته خراسان رضوی است.

بر اساس آمار منتشر شده توسط سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) در سال 2007 میلادی میزان تولید پسته در جهان 517 هزار تن بوده است و

ایران با تولید حدود 230 هزار تن (معادل 44 درصد) بالاترین میزان تولید پسته را در جهان دارا بوده است

پس از ایران کشورهای آمریکا با 108 هزار تن ترکیه با 73 هزار تن سوریه با 52 هزار تن، چیت با 38 هزار تن کشورهای مهم تولید کننده پسته بوده اند.

پسته حاوی دو نوع کاروتینوئید

پسته حاوی ویتامین A

وجود ویتامین A موجود در پسته به کارکرد طبیعی چشم و حفظ قدرت بینایی کمک زیادی می کند.

پسته حاوی دو نوع کاروتینوئید است که در بقیه آجیل ها یافت نمی شود.

این کاروتینوئیدها که لوتئین و زآکستانتین نامیده می شوند، به عنوان آنتی اکسیدان محافظ عمل می کنند و از تخریب بافت های بدن در مقابل رادیکال های آزاد جلوگیری می نماید.

رادیکال های آزاد موجب زوال ماکولای مرتبط به سن می شود که یکی از دلایل اصلی مشکلات بینایی و کوری اکتسابی است.

محققات تغذیه علت این اثر را وجود مقادیر زیاد آنتی اکسیدان ها در پسته می دانند.

از آن جمله می توان به وجود ویتامین «A» و «E» و همچنین ماده لوتئین در پسته اشاره کرد

که برای چشم و پوست مفید است.

انواع پسته ایران

پسته ایران از نظر شکل ظاهری

به دو دسته پسته بادامی و پسته فندقی تقسیم می شوند

که در دنیا به عنوان پسته کشیده و گرد معروف می باشند.

از نظر گیاه شناسی

تاکنون 60 رقم پسته در ایران شناسایی شده است.

از جمله این ارقام می توان به

• شیخ پسته جباری
• رکن آبادی
• ایتالیایی
• غنوری
• واحدی
• سیدعلی آقایی بادامی
• بادامی کج
• سیف الدینی
• هراتی
• نیش کلاغی
• پوست کاغذی
• بادامی راور
• شت آبادی
• شاه پسند
• ابراهیم آبادی
• ممتاز تاج آبادی
• فندقی ریز
• خنجری راوری
• اوحدی، سفید نوق
• بادامی زرند
• خنجری دامغان
• قزوین

و غیره اشاره نمود.

از جمله مهم ترین ارقامی که برای صادرات متداول می باشد

شامل ارقام کله قوچی، فندقی، اکبری، احمدآقایی و بادامی می باشند.

پسته کله قوچی:

درشتی میوه فندقی شکل و عملکرد خوب این رقم سبب شهرت و گسترش آن شده است.

این رقم نسبت به کمبود آب و موادغذایی حساب بوده و

اکثریت برگ های آن مرکب 5 برگچه ای هستند و

برگچه انتهایی بزرگتر از برگچه های جانبی می باشد.

رقمی زودگل بوده و به همین دلیل بیش تر در معرض خطر سرمای دیررس بهاره و خسارت ناشی از آن قرار دارد.

این رقم در دهه دوم شهریورماه قابل برداشت بوده و

از این نظر جز ارقام متوسط رس می باشد. این نوع درخت پسته دارای ثمردهی خوبی می باشد و

مغز ن بسیار درشت است.

سایزهای آن 22ـ20، 24ـ22، 26ـ24 می باشد و

سایز 20ـ18 در کمیت های کوچک برای این پسته موجود است.

پسته فندقی:

میوه این رقم گرد و به شکل فندق است.

این محصول یکی از انواع پسته است

که به طور گسترده وجود دارد و در بیشتر مناطقی که برای پرورش پسته در ایران است رشد می کند.

این پسته از نمونه گرد می باشد و در سایزهای زیر وجود دارد:

30ـ28، 32ـ30، 34ـ32 سایز 28ـ26 نیز در کمیت های کوچکی برای این پسته موجود است.

پسته بادامی:

میوه این رقم بادامی شکل، ریز و خنجر مانند است که رنگی کدر دارد.

اکثریت برگ های آن 5 برگچه ای هستند. رقمی زود گل بوده و در نیمه اول مرداد ماه قابل برداشت است و از این نظر جز ارقام خیلی زودرس می باشد.

پسته احمدآقایی:

جدیدترین پسته تجاری ایران است.

به دلیل ثمردهی زیاد و زمان کم به باز نشستن برای کشاورزان بسیار مشهور است.

در بعضی بازارها مثل هند و یونان این پسته بسیار مشهور است.

مغز این پسته کشیده و در سایزهای 24ـ22، 26ـ24، 28ـ26، 30ـ28 می باشد و سایز 22ـ20 در کمیت های کوچک برای این پسته موجود است.

اصطلاحات پسته

اندازه: به تعداد پسته درصد گرم یا در 3/28 گرم (یک اونس) اندازه پسته گفته می شود.

یکنواختی: به یکنواخت بودن پسته از لحاظ رقم و اندازه گفته می شود.

مواد خارجی: به موادی غیر از پسته خوراکی مثل پوست سبز و یا پوست سخت بدون مغز، سنگریزه و غیره که با چشم غیرمسلح قابل مشاهده بوده و به روش های مختلف قابل جداسازی باشد، گفته می شود.

مغز پسته آزاد: به مغز پسته ای گفته می شود که از داخل پوست استخوانی خارج شده باشد.

ناخندان: به پسته ای گفته می شود که پوست سخت آن در جهت درز و برجستگی طولی به طور طبیعی و مکانیکی شکاف برنداشته باشد.

کم خندان: به پسته خندانی گفته می شود که فاصله دو لبه پوست سخت آن کمتر از 2 میلی متر باشد.

خندان: به پسته ای گفته می شود که در جهت محور طولی پسته شکاف برداشته باشد.

پوکی: به حالتی گفته می شود که مغز پسته کمتر از 25 درصد وزن پسته را شامل گردد.

نارسی: به حالتی گفته می شود که رشد طبیعی مغز پسته در اثر عوامل مختلف کامل نشده و یا کوچک باقی مانده باشد، در این حالت مغز پسته کمتر از 47 درصد و بیش از 25 درصد وزن پسته را شامل می گردد.

تندی: به طعم و مزه ناخوشایند ناشی از اکسیداسیون چربی ها در مغز پسته گفته می شود.

طعم غیرطبیعی: به بو و مزه غیرطبیعی ناشی از نفوذ آلودگی های محیطی و شیمیایی (نظیر نفت، نفتالین، سموم و غیره) در مغز پسته گفته می شوند.

طعم سوختگی: به طعم غیرطبیعی که ممکن است در اثر شرایط نامطلوب فرآوری (درجه حرارت بالا و زمان طولانی) ایجاد گردد، گفته می شود.

رنگ پوست پسته: رنگ پوست پسته خام عبارت است از رنگ طبیعی پوست سخت که برحسب رقم و نوع عملیات بعد از برداشت معمولاً از شیری تا کرم تیره متغیر است.

در بعضی از ارقام خطوط دودی رنگی در انتهای پوست استخوانی پسته مشاهده می گردد که طبیعی می باشد.

بدرنگی: به حالتی گفته می شوند که پوست سخت در 25 درصد سطح کل و یا 50 درصد سطح یک لپه رنگ طبیعی خود را نداشته باشد (تغییر رنگ به زرد، خاکستری تا سیاه رنگ صورت گرفته باشد).

بدشکلی: به حالتی گفته می شود که پسته شکل عادی خود را نداشته باشد و یا در ناحیه غیرشکاف طولی شکستگی پیدا کرده باشد.

گو: در اصطلاح به پسته ای گفته می شود که پوست نرم رویی آن جدا نگردیده و یا بیش از 25 درصد سطح کل پوست سخت را در بر گرفته باشد.

آفلاتوکسین: زهرابه ای (سمی) است که بوسیله تعدادی از گونه های قارچ آسپرژیلوس (مانند فلاووس و پارازایتیکوس) به وجود می آید.

باقیمانده سموم: باقیمانده سموم که پس از عملیات مبارزه شیمیایی با آفات باغی و انباری در محصول پسته مانده باشد.

نیاز سرمایی پسته: همانند سایر درختان خزان کننده، پسته نیز جهت رشد مطلوب در بهار نیاز به یک دوره سرما در فصل رکود دارد. با توجه به نوع رقم نیاز سرمایی پسته از 400 تا 1400 ساعت ذکر شده است.

اشکال مختلف پسته

به طور کلی

 در ایران بیش از 60 رقم مختلف پسته وجود دارد.

انواع مختلف پسته را از حیث شکل ظاهری می توان به دو دسته

کشیده (بادامی شکل) و کروی (فندقی شکل) تقسیم می گردند:

پسته کشیده (بادامی شکل)

در این گروه معمولاً نسبت طول به عرض بیش از 1.5 برابر است به طوری که شکل کشیده بادامی به پسته می دهد.

علاوه بر این در شکل بادامی فاصله دو لب داخلی پوست پسته خندان کمتر از همین فاصله در شکل فندقی است.

در پسته بادامی گاهی اتفاق می افتد که نوک باریک پسته کمی به شکل نوک خنجر خمیده است

این شکل پسته را خنجری می نامند.

به طوری که شکل کشیده بادامی به پسته می دهد.

علاوه بر این در شکل بادامی فاصله دو لب داخلی پوست پسته خندان کمتر از همین فاصله در شکل فندقی است.

در پسته بادامی گاهی اتفاق می افتد که نوک باریک پسته کمی به شکل نوک خنجر خمیده است این شکل پسته را خنجری می نامند.

پسته کروی (فندقی شکل)

در این گروه معمولاً نسبت طول به عرش کمتر از 1.5 برابر است.

در صورتی که در شکل فندقی تفاوت بین طول و قطر پسته خیلی کم است.

پسته گیاهی نیمه گرمسیری

درخت پسته اهلی

پسته خوراکی

پسته گیاهی نیمه گرمسیری از خانواده Anacardiacae و جنس Pistacia است که در سال 1737 میلادی توسط لینه نام گذاری شده است.

درخت پسته اهلی و از خانواده آمارکاردیاسه (Anacardiacea) و با نام علمی Pistacia Vera می باشد.

نام انگلیسی آن Pistachio می باشد. جنس Pistacia دارای 11 گونه است که همگی آن ها از خود تربانتین یا سقز ترشح می کنند.

این گونه ها عبارتند از:

پسته خوراکی P. vera بنه P.mutica چاتلانقوش، p.mexicano، p.lentiscus، P.integerrima، P.chinesis، palaesting، P.khinjuk، P.atlantica، P.texano، P.terbinthus که در ایران تاکنون سه گونه نخست شناخته شده است

 که از میان آنها تنها میوه درخت پسته معمولی خوراکی مطبوع و آجیلی با مزه و مشهور است. 

درخت پسته گیاهی دو پایه است یعنی گل های نر و ماده جدا از یکدیگر و روی درخت مجزا قرار گرفته است که ارتفاع آن به حدود پنج متر می رسد.

درخت نر میوه نمی دهد و تنها درخت ماده مثمر و محصول پسته ثمره آن است؛

درخت ماده نیز در برخی از سال ها میوه نمی دهد و تنها در سال های بارآوری یا بارسالی (سالی که به میوه می نشیند) می توان آن را از درخت نر تشخیص داد.

درخت پسته برگ ریز است، بدین معنا که در پاییز خزان نموده و زمستان را در خواب می گذراند.

روز پسته

روز 25 فوریه

جشن پسته

روز 25 فوریه، در دنیا به عنوان روز جهانی پسته نام گذاری شده است.

در این روز در برخی کشورها جشن های مختلفی برگزار می شود.

برای مثال در آمریکا و کانادا برای بزرگداشت این گیاه سودمند و مغذی جشن گرفته و برای شناخت هر چه بیشتر آن به دنیا به بهترین و زیباترین تبلیغ در مورد پسته جوایزی داده می شود.

البته در ایران هم هنگام برداشت محصول پسته در برخی مناطق جشن گرفته می شود.

تولید پسته در ایران

بالاترین مقدار تولید پسته کشور

تولید پسته در جهان

آمار و اطلاعات

براساس آخرین آمار و اطلاعات به دست آمده از فائو

میزان تولید پسته در جهان در کشورهای تولید کننده این محصول به شرح زیر میباشد:

از سال 1990 تا 2009 در یک دوره بیست ساله میزان تولید پسته جهان متغیر بوده است.

در این دوره کمترین میزان تولید 273080 تن مربوط به سال 1990 و

بیشترین تولید آن با 685644 تن مربوط به سال 2007 بوده است.

در بین کشورهای جهان،
ایران با دارا بودن
 184000 تن پسته در سال 2009
 به تنهایی
 حدود 35 درصد از کل تولید جهان
 را به خود اختصاص داده و همواره مقام اول را دارا می باشد. 

البته لازم به ذکر است میزان تولید پسته ایران:

در سال 2003 با 105 هزار تن حداقل و در سال 2007 با 315 هزار تن حداکثر تولید را دار بوده

که البته در سال های اخیر با توجه به

• خشکسالی ها
  
• عدم استفاده از تکنولوژی های مناسب
• حمایت های لازم متأسفانه تولید

از روند مناسبی برخوردار نبوده و با سیر نزولی آن در سال 2009 به 184 تن کاهش یافته است.

پس از آن آمریکا با 175 هزار، ترکیه 82 هزار، سوریه 61 هزار و چین با 45 هزار تن به ترتیب مقام های دوم تا چهارم را به خود اختصاص داده اند.

براساس آمار و اطلاعات موجود در ایران

نیز بالاترین مقدار تولید پسته کشور در استان کرمان با تولیدی برابر 81599 تن بالغ بر 73 درصد از تولید پسته کل کشور را این استان به خود اختصاص داده است و

پایین ترین مقدار با یک تن از تولید پسته کل کشور مربوط به هر یک از استان های آذربایجان غربی و اردبیل است.

پس از کرمان، از نظر میزان تولید پسته، استان یزد در مقام دوم قرار دارد

که با احتساب تولید استان های خراسان، سمنان، قزوین، اصفهان و فارس جمعاً 98 درصد از تولید پسته کل کشور را به خود اختصاص داده اند و

 سه استان کرمان، یزد و خراسان

به تنهایی

89 درصد از پسته کل کشور را تولید نموده اند

که مهم ترین مناطق تولید پسته به شمار می آیند.