برچسب: پسته رفسنجان

ابن سینا پزشک نامور ایرانی به علت رنگ درونی مغز پسته که شبیه رنگ صفرا است

آن را بر ضد عفونت های کبدی،

برای جلوگیری از تهوع و استفراغ و برای تقویت دهانه معده و قوت قلب مفید می دانست و

مصرف آن را تجویز می کرد و برای تقویت قوای جنسی مؤثر می دانست.

ایرانیان باستان پسته را از مقویتری مغزهای گیاهی می دانست و

حتی اعتقاد داشتند اگر مرد اولاد پسر بخواهد باید مغز پسته مصرف نماید.

همچنین در قدیم پسته خام را با قند می کوبیدند و کمی هل به آن می افزودند و

آن را به نام قاووت پسته به زنانی که وضع حمله کرده بودند و نیاز به تقویت داشتند و

یا کسانی که از بستر بیماری برخاسته و دوران نقاهت را می گذراندند به عنوان غذای نیروبخش می دادند.

پس از ابن سینا، در قرون وسطی پزشکان دیگری نیز اصول او را اقتباس کردند و

به بیان دیگری در خواص پسته داد سخت دادند

چنان که (ژوفرا) پسته را در ردیف داروهای تقویتی برای دوران نقاهت می دانست و

عقیده داشت پسته برای کسانی که بر اثر سل و یا بیماری های دیگری ضعیف شده اند و

یا کسانی که سرفه می کنند و یا دچار اختلال کار کلیه شده اند، داروی تقویتی کامل و مؤثری است.

«پیرپومه» در کتاب خود که به سال 1694 منتشر شد،

می نویسد: «پسته یکی از ترکیبات دارویی جالینوس است و

با مصرف آن پیرمردان قوای از دست رفته خود را باز می یابند».

در قرن شانزدهم و هفدهم میلادی از پسته روغن می گرفتند و

روغن پسته را برای نرم کردن سینه و آرام کردن دردهای کلیه و کبد به کار می برند و

این روغن را به موضوع دردناک بیمار می مالیدند و مالش می دادند و

هم چنین آن را به عنوان خوراکی به بیماران کبدی و کلیوی می خوراندند و

عقیده داشتند که روغن پسته آدم لاغر را چاق می کند و

تولید نطفه را در او افزون می سازد و سرفه و درد ریه را شفا می بخشد).

استاندارد رسمی پسته

مؤسسه استاندارد ایران مدت چند سال است که مشغول استاندارد کردن محصولات صادراتی کشور می باشد

از جمله در سال 1339 استانداری برای محصول پسته با نظر کارشناسان و نماینده اتاق بازرگانی تهیه گردیده و مدت یک سال جهت اجرا و آزمایش در اختیار بازرگانان قرار گرفت.

در اواخر سال 1341 پس از مختصر اصلاحاتی به عنوان استاندارد رسمی محصول پسته کشور تعیین و تصویب گردید.

مقررات و تعیین درجات استاندارد تصویبی پسته ایران به قرار زیر می باشد:

بازرسی و نمونه گیری ـ جنس و درجه هر محموله از پسته را باید از نمونه هایی که از هر محموله برداشت شده معین کنند.

برای تشخیص جنس واقعی هر محموله باید تعداد و مقدار کافی نمونه برداری شود و هر نمونه باید 500 گرم وزن داشته باشد.

هر نمونه جداگانه برای اندازه گیری مقدار معایب آن مورد بازرسی قرار می گیرد.

جنس و درجه هر محموله را می توان از روی معدل تمام نمونه های بازرسی شده اندازه گیری و بیان نمود.

شرح عیوبی که درجه بندی و استاندارد پسته مؤثراند عبارتند از:

1ـ خندان بودن پسته ـ معمولاً پسته را تحت عنوان خندان بودن به فروش می رسانند.

بنابراین ناخندانی در پسته از عیوب اصلی پسته به شمار می رود هر چه ناخندانی پسته بیشتر باشد پسته نامرغوب تر خواهد شد.

2ـ رسیده بودن ـ پسته باید کاملاً رسیده باید یعنی مغز آن پر شده و پوک و چروکیده نباشد.

رنگ پوست بایستی روشن و یکنواخت باشد لکه دار بودن پوست خشبی پوسته از نقاط منفی پسته محسوب می شود.

3ـ آفت زدگی ـ منظور حشره زدگی و وجود حشره زنده روی پسته است.

4ـ کپک زدگی ـ پسته هایی که مغز یا پوست آنها دچار بیماری قارچی شده باشد و

وضع ظاهری آنها بر اثر حمله قارچ ها خراب شده باشد معیوب بوده و هر چه میزان آن در نمونه زیاد باشد پسته نامرغوب تر است.

5ـ اندازه ـ اندازه پسته یکی از عوامل مهم در فروش پسته است و

آن عبارت است از تعداد دانه های پسته در یک اونس یا 100 گرم پسته است و

به ترتیب زیر اندازه گیری می شود:

درجه یک یا عالی

خیلی بزرگ (24ـ26 دانه در یک اونس یا 85ـ92 دانه در صد گرم پسته) بزرگ (26ـ28 دانه در یک اونس یا 92ـ99 دانه در صد گرم پسته)

درجه دو یا خوب

متوسط (28ـ30 دانه در یک اونس یا 99ـ106 دانه در صد گرم) نیمه متوسط (32ـ30 دانه هر یک اونس یا 106ـ113 دانه در صد گرم)

درجه 3 یا استاندارد

کوچک (34ـ32 دانه در یک اونس یا 113ـ120 دانه در صد گرم پسته) ریز (34 ـ دانه یا بیشتر در یک اونس و یا 120 یا بیشتر در 100 گرم پسته) مخلوط ـ پسته هایی که درجه بندی نشده و

طبق اندازه های بالا تفکیک نشده اند مخلوط نامیده می شوند.

پسته درجه یک عالی

1ـ رنگ پوست ـ پسته درجه یک در نمونه باید روشن یکنواخت و عاری از لکه باشد.

یعنی در 500 گرم نمونه نباید بیش از 2 درصد پوست لکه دار دیده شود.

2ـ پسته خندان ـ پسته درجه یک باید خندان بوده و در 500 گرم نمونه آن نباید بیش از 2 درصد ناخندانی وجود داشته باشد.

3ـ رسیده بودن پسته ـ مغز پسته در نمونه 500 گرمی پر بوده و نباید بیش از 3 درصد پوکی یا چروکیدگی داشته باشد.

4ـ اندازه ـ اندازه های استاندارد شده خیلی بزرگ (24ـ22 دانه در یک اونس یا 85ـ92 دانه در یک صد گرم)

بزرگ )28ـ26 دانه دریک اونس یا 92ـ22 دانه در یک صد گرم پسته)

5ـ معایب ـ آفت زدگی و کپک زدگی و کلیه معایب ظاهری در 500 گرم نمونه نباید از 2 درصد بیشتر باشد.

در پسته های درجه 2 یا خوب معیارها و ضوابط استاندارد شده فوق باید در نمونه های 500 گرمی عیناً رعایت شده و میزان درصد قابل قبول آن حداکثر 5 درصد خواهد بود.

در پسته های درجه 3 این استاندارد تا 8 درصد نیز قابل قبول ذکر شده است.

به نظر می رسد که استاندارد فوق الذکر جهت پسته های صادراتی قابل انطباق نبوده و دارای ایراداتی است که باید در آن تجدیدنظر کلی به عمل آید.

استانداردهای بعد از برداشت

در سال های اخیر با توجه به اهمیت این کالای استراتژیک استانداردهای متعددی برای آن تدوین گردیده است. در جدول فهرست استانداردهای مربوط به پسته در مراحل بعد از برداشت آورده شده است.

جدول 8ـ1ـ فهرست استانداردها در زمینه بعد از برداشت پسته

مناطقی از کشور از لحاظ آب و هوایی و شرایط محیطی مناسب کاشت و پرورش پسته می باشند

که دارای زمستان خیلی سرد و تابستان گرم و طولانی باشد و معمولاً این شرایط در بالاتر از ارتفاع 800 تا 900 متر از سطح دریا فراهم بوده و در کرمان تا ارتفاع 1850 متر نیز کاشته شده است.

به هر حال میزان حرارت تابستان دیررس بهاره و هم چنین وزش بادهای گرم و خشک در بهار مانع تلقیح بوده و رطوبت زیاد در طوب فصل رشد گیاهی باعث تشدید حمله بیماری های قارچی به درخت پسته می گردد.

جهت کمک به بیداری و رویش جوانه های خواب و تولید گل آذین های به صورت عادی و سرعت رشد و باردهی، درخت پسته حداقل به 1000 ساعت سرمای (کمتر از 7 درجه سانتی گراد) زمستانه نیازمند است و

اگر کم تر از 670 ساعت باشد گلدهی و برگ دهی درخت به تأخیر می افتد برگ ها نامنظم و بدقواره و تولید محصول کاهش می یابد مضافاً به این که هیچ گونه مواد شیمیایی یا کمکی نیز به رفع این کمبود مؤثر نخواهد بود.

درخت پسته را به راحتی می توان در اغلب خاک ها با بافت و جنس مختلف کاشت،

به طوری که در زمین های آهکی و شور هم طاقت و تحمل آن بهتر از سایر درختان میوه بوده اما در اراضی زه دار و کم عمق و سخت و سنگی تولید مطلوبی به بار نمی آورد.

بهترین خاک مورد پسند پسته خاک های شنی رسی است که دارای تهویه و زهکش مناسب باشد.

هر چه عمق آن بیشتر و یکنواخت تر باشد رشد درخت بهتر و تولید آن بیشتر خواهد شد.

چنان که قبلاً نیز اشاره شد ریشه درخت پسته خاصیت آب یابی داشته و در شرایط سخت بی آبی نیز زنده می ماند.

با وجود این از نظر اقتصادی بهترین نتیجه کاشت و تولید محصول وقتی حاصل می شود که درخت به حد کافی آب خورده و آبیاری آن با توجه به شرایط آب و هوایی محل و نیاز درخت پسته تنظیم شده باشد.

محصول پسته ایالت کالیفرنیا در آمریکا از نظر کمی، رشد سریع و فوق العاده داشته و مخصوصاً در سال های اخیر، میزان محصول آن از کشور ترکیه، پیشی گرفته و با پسته ایران به رقابت برخاسته است.

در حال حاضر میزان محصول پسته آمریکا به حدود یک چهارم میزان محصول پسته ایران رسیده است.

با این همه محصول پسته آمریکا از نظر کیفیت و مرغوبیت و طعم و لطافت در سطح پایین تری از سته ایران است.

درختان پسته درآمریکا طبیعت ثانوی پیدا کرده اند،

چرا که این درختان در ایالت کالیفرنیا به زحمت می توانند برودت 7 تا 10 درجه زیر صفر را در زمستان تحمل کنند در حالی که همین درختان در مبدأ و سرزمین اصلی خود ایران به سهولت به سرمای 18 تا 22 درجه سانتی گراد زیر صفر سازگاری نشان می دهند.

به نظر می رسد که برودت زمستانی هوا (صفر تا 10 درجه زیر صفر) برای فعال شدن سلول های جوانه های درخت پسته در بهار لازم باشد.

بمبوئر کارشناس آمریکایی نوشته است: درختان پسته در ساکاتن ایالت اریزونا به طور متوسط هر پنج سال یک مرتبه محصول می دهد و علت آن هم فراهم نشدن درجه برودت کافی جهت شکستن خوابیدگی جوانه نهفته است.

علاوه بر این درختان پسته در ایران با خشکی و گرمای صفر هوا سازگار شده اند،

به طوری که میزان بارندگی سالانه در تمامی نقاط پسته خیز ایران به مراتب کمتر از ایالت کالیفرنیا یا اریزونا است.

مثلاً در شهر ساکاتن ملدل میزان بارندگی سالانه در یک دوره طولانی 230 میلی متر و در برخی از مناطق پسته خیز کالیفرنیا بیشتر از 300 میلی متر است.

در حالی که در کرمان معمول میزان بارندگی سالانه در یک دوره 23 ساله 140 میلی متر و در ناحیه رفسنجان به مراتب کمتر و در حدود 80 تا 120 میلی متر بوده است.

بدون تردید همین ایستادگی و مقاومت درختان پسته ایران در مقابل درختان پسته در کالیفرنیا، که با صعوبت اقلیمی و شرایط نیمه بیابانی مواجه نیتسند این اقبال را ندارند که میوه های لطیف، هم طراز پسته ایران، به بار آورند.

کارشناسان آمریکایی خود به این واقعیت پی برده اند.

مطالعات و بررسی آنها روی درختان پسته بیشتر در جهت بهبود بخشیدن کیفیت پسته آمریکاست،

اما بعید می نماید که به این زودی ها به نتیجه مطلوبی برسند.

به هر حال با گذشت زمان واقعیاتی مثبت یا منفی، نتایج حاصل از توسعه خارق العاده پسته کاری در ایالت کالیفرنیا را در پیش روی آیندگان قرار خواهند داد.

سطح زیر  کشت پسته در ایران در سال زراعی 75ـ1374 برابر 336179 هکتار بوده است.

از این مقدار 231944 هکتار یا 69 درصد آن را درختان بارور 104235 هکتار، برابر 31 درصد، درختان غیر بارور (نهال) تشکیل می دادند.

استان کرمان با داشتن 81/44 درصد از کل سطح زیر کشت درختان بارور بزرگترین منطقه پسته کاری ایران و جهان بوده است.

پس از کرمان به ترتیب خراسان و یزد با 10/15 درصد و 4/68 درصد سطح زیر کشت درختان بارور در مقام دوم و سوم قرار دارند.

به این ترتیب 96/27 درصد سطح زیر کشت درختان بارور به این سه استان مربوط می شود.

مقدار تولید پسته کشور در سال 1375 برابر 260085 تن بوده است که 228000 تن با 87/6 درصد آن مربوط به استان کرمان است.

استان های یزد و خراسان به ترتیب با 10/632 تن (4/09 درصد) و 10596 تن (4/07 درصد) مقام های دوم و سوم را داشته اند.

این سه استان 76/95 درصد تولید پسته کشور را در سال 1375 داشته اند.

میانگین تولید در هکتار در سطح کشور در سال 1375 برابر 1121 کیلوگرم بوده است.

بیشترین عملکرد مربوط به آذربایجان شرقی با 3611 کیلوگرم در هکتار و کمترین میزان عملکرد مربوط به گرگان و گنبد (گلستان) بوده است.

جدول سطح زیر کشت، میزان تولید و عملکرد در هکتار پسته به تفکیک استان ها را در سال زراعی 75ـ1374 نشان می دهد.

در جدول دوم اطلاعات کلی از سطح زیر کشت و میزان محصول پسته ایران در بین سال های 1361 تا 1371 داده شده است.

گفتنی است علت نقصان راندمان تولید عدم رعایت اصول فنی و تغذیه صحیح باغات و از همه مهمتر شور شدن آب ها و کیفیت پایین اراضی بوده است.

باید توجه داشت که عملکرد باغ پسته تا 20 تن نیز می تواند بالا رود.

سطح زیر کشت، میزان تولید و عملکرد در هکتار پسته به تفکیک استان سال زراعی 75-1374

سطح زیر کشت و میزان محصول پسته ایران (1361 تا 1371)

رطوبت مجاز پسته برشته حداکثر 3 درصد می باشد

شرایط مناسب برای برشته کردن مغز پسته دمای 130 تا 140 درجه سانتی گراد به مدت 30 تا 40 دقیقه است.

پسته برشته به پسته خشکی گفته می شود

که با افزودنی مجاز و یا بدون آن، تحت عملیات حرارتی برشته شدن قرار گرفته باشد.

ویژگی های فیزیکی و شیمیایی پسته برشته به جز رطوبت مشابه ویژگی های پسته خشک خام می باشد.

رطوبت مجاز پسته برشته حداکثر 3 درصد می باشد. ویژگی های میکروبی پسته برشته شده در جدول آمده است.

جدول 2ـ4ـ ویژگی های میکروبی پسته برشته

مغز دانه ها به علت پروتئین و چربی بالائی که دارند زمان بیشتری برای هضم و جذب نیاز دارند.

پروتئین موجود در آن ها سخت هضم نیست ولی برخی افراد به دنبال مصرف آن دچار سوء هاضمه می شوند.

این افراد بهتر است از میوه های خشکباری برشته شده استفاده کنند.

برشته کردن موجب بهبود هضم پروتئین می شود ولی باید در شرایط مناسب انجام گیرد تا

آثار سوء بر چربی موجود در دانه نگذارد چرا که چربی های غیراشباع از مقاومت کمتری در مقابل حرارت و اکسیژن برخوردار هستند.

پسته بو داده بهتر است ظرف چند هفته مصرف گردد.

توسعه ی بوی برشتگی، علاوه بر نوع مغز و روش برشته کردن، به دما و زمان برشته کردن بستگی دارد.

در طول برشته کردن، رطوبت بیشتر مغزهای درختی کاهش می یابد و بافت شکننده می شود و به عبارتی سختی آن کاهش می یابد.

در پایش تغییرات بافت در طول برشته کردن،

پژوهشگران زیادی ، سختی را به عنوان یک شاخص کیفی در محصولاتی مانند کنجد، بادام زمینی و پسته در نظر گرفته اند.

شرایط برشته کردن مغز کامل، باید به طور مناسبی کنترل شود.

چون که این شرایط نه تنها روی توسعه بو مؤثر هستند بلکه روی رنگ نهایی پسته نیز اثر می گذارند.

رنگ، یک شاخص مهم کیفی در فرآیند برشته کردن به شمار می آید.

در طول برشته کردن، واکنش های کارامله و قهوه ای شدن اتفاق می افتد و در نتیجه تشکیل انگیزه های قهوه ای را خواهیم داشت.

اثر شرایط برشته کردن روی تغییرات رنگ به وسیله چندین پژوهشگر در مطالعاتی روی بادام زمینی ، فندق، کنجد و ماکادمیا گزارش شده است.

شاکر اردکانی و همکاران (2011) گزارش کردند که

سختی و صفات رنگ L، b و شاخص زردی (میزان زرد بودن) مغز کامل و عدد a (میزان قرمز و سبز بودن) پودر پسته می تواند جهت پایش کیفیت برشته کردن مغز پسته به کار رود.

همچنین شرایط مناسب برای برشته کردن مغز پسته دمای 130 تا 140 درجه سانتی گراد به مدت 30 تا 40 دقیقه است.

پسته خشک پسته ای است،

که پوست سبز رویی آن در پایانه فرآوری برداشته شده،

شستشو و سپس خشک شده باشد،

به گونه ای که حداکثر 5 درصد رطوبت داشته باشد.

خشک کردن پسته ها را می توان به دو صورت انجام داد:

1ـ خشک کردن در آفتاب:

پسته ها را برحسب رقم، خندان و ناخندان بودن به طور جداگانه بر روی محوطه هایی که به همین منظور ساخته می شود و

رد اصطلاح محلی میدان گفته می شود پهن کرده و در زیر نور آفتاب آن را خشک می کنند.

در این روش بایستی دقت شود که پسته ها به صورت یک لایه روی زمین ریخته شوند و

از انباشته شدن روی یکدیگر جلوگیری به عمل آید.

معمولاً مدت زمان خشک شدن بستگی به شدت تابش آفتاب و درجه حرارت محل داشته و به طور متوسط 3 روز می باشد و

در این مدت هر چند وقت یک بار بایستی پسته ها را زیر و رو کرد تا همه محصول به طور یکنواخت خشک گردد.

جدول – درجه بندی پسته طبیعی خندان خام با بسته بندی کوچک براساس بیشینه نواقص

* پسته ته خندان پسته ای است که از قسمت ته که دارای سطح بیشتر است، خندان شده باشد.

2ـ استفاده از خشک کن:

در این روش با استفاده از خشک کن های مداوم یا متناوب طی یک یا دو مرحله رطوبت محصول به حد استاندارد (5 درصد) رسانده می شود.

با استفاده از دمای 35 تا 36.6 درجه سانتی گراد می توان پسته با رطوبت 22 تا 35 درصد را در عرض مدت 12 ساعت و

پسته های با رطوبت بالای 45 درصد را در مدت 18 ساعت خشک نمود و رطوبت آن را به 5 درصد رساند.

توصیه می شود

محصول در حرارت 60 تا 70 درجه سانتی گراد بین 6 تا 4 ساعت خشک گردد.

در این مرحله نیز باید دقت شود ارقام مختلف پسته با یکدیگر مخلوط نشود.

مزیت این روش این است که اولاً از آلوده شدن پسته به خاک و خاشاک و سایر مواد خارجی جلوگیری می شود و

همچنین بارش باران در زمان خشک کردن مشکلی ایجاد نمی کند و

زمان خشک شدن محصول نیز کوتاه تر می باشد.

پسته طبیعی خندان،

به پسته خشکی گفته می شود که مغز پسته به خوبی رشد کرده و پوست سخت آن بدون دخالت هیچ گونه عوامل غیرطبیعی، باز شده باشد.

جدول – اندازه پسته

پسته تازه به پسته ای گفته می شود که حاوی پوست نرم رویی یا پوست اول است.

پوست نرم رویی، پوست استخوانی (پوست دوم) را در بر می گیرد.

امروزه مصرف پسته تازه به دلیل سالم بودم و

ارزش غذایی بالای آن (که منبع خوبی از پروتئین، چربی و کربوهیدرات می باشد)، اهمیت زیادی دارد.

به این دلیل، صادرات پسته تازه دارای برتری هایی بر صادرات پسته خشک است.

همچنین صادرات پسته تازه از ارزش افزوده بیشتری نسبت به پسته خشک شده برخوردار است.

از طرفی روش های متداول خشک کردن به دلیل سخت شدن سطح محصول و

استفاده از دمای بالا در مدت زمان طولان، باعث کاهش کیفیت محصول نهایی می شود،

این در صورتی است که پسته تازه طعم مطلوب تر و بهتری دارد اما ماندگاری آن پایین است.

چون رطوبت پسته تازه بالا است، شرایط برای رشد و تکثیر قارچ ها، بسیار مساعدتر از پسته خشک است.

در واقع، پسته تازه یک موجود تازه زنده است که با تنفس خود گرما تولید می کند

که در صورت عدم خروج گرمای به وجود آمده،

درجه حرارت بالا می رود و به دنبال آن آب موجود در پوست تبخیر می شود.

این امر موجب بالا رفتن رطوبت محیط و در نتیجه ایجاد شرایط مناسب برای رشد قارچ ها می شود.

پدیده تابش، عامل دیگری است که

در اثر انباشته شدن پسته ها به روی هم موجب بالا رفتن دمای توده می شود.

به این ترتیب که چون پسته های تازه انبار شده در برابر تابش مستقیم و

یا غیر مستقیم نور خورشید قرار می گیرند،

سطح توده گرم می شود و در اثر اختلاف دما بین لایه های بالایی و داخلی،

حرارت به سطح زیرین منتقل می شود.

با بالا رفتن درجه حرارت، رطوبت پوست سبز تبخیر شده و

به علت عدم خروج هوای اطراف، رطوبت نسبی محیط اطراف بالا رفته و

شرایط برای رشد قارچ ها مانند آسپرزیلوس و تولید سم فراهم می شود.

مطالعات آزمایشگاهی نشان می دهند که آلودگی دانه های پسته با افزایش درجه حرارت و افزایش عمر نگهداری در پوست افزایش می یابد.

نتایج تحقیقات آزمایشگاهی تامپسون (1997) نشان داد که

با افزایش دما از 25 درجه سانتی گراد به 40 درجه سانتی گراد زمانی که افزایش معنی داری در آلودگی پسته ها مشاهده می شود،

از 32 ساعت به 16 ساعت کاهش می یابد.

در مطالعه رستمی و همکاران (2006) نشان داده شده که دمای مرکز توده های پسته در کامیون ها، در محدوده دمایی 28 تا 30 درجه سانتی گراد قرار دارد

که برای رشد قارچ آسپرژیلوس فلاووس (Aspergillus flavus) و تولید آفلاتوکسین مناسب می باشد.

بدیهی است که اگر زمان لازم داده شود،

سرعت تولید سم در این شرایط بسیار زیاد شده و گسترش آلودگی امکان پذیر خواهد شد.

اندازه گیری دمای مرکز توده پسته تخلیه شده در پایانه های فرآوری پسته نشان می دهد که

شرایط گسترش آلودگی در دانه های آلوده به خوبی مهیا می باشد.

بیشتر این پایانه ها فاقد امکانات لازم برای نگهداری محصول تازه در شرایط اضطراری می باشند و

در صورت بروز مشکلات احتمالی مثل قطع آب یا برق، محصول انباشته به سرعت دچار فساد خواهد شد.