ارقامی که نسبت طول به عرض آنها بیشتر از 1.5 باشد به نام بادامی و
ارقامی که نسبت طول به عرض آنها کمتر از 1.5 باشد به نام فندقی
شناخته می شوند.
نامگذاری ارقام پسته
به طور کلی نامگذاری ارقام پسته برگرفته از موارد زیر است:
نام منطقه ای که آن رقم برای اولین بار در آن جا شناسایی شده است مانند بادامی زرند، بادامی سفید فیض آباد و سفید پسته نوق
بر اساس رنگ پسته، مانند پسته قرمز فیض آباد و برگ سیاه
بر اساس شباهتی که به اعضا بدن انسان و حیوان دارد مانند کله قوچی، کله بزی و شستی
برگرفته از نام اشخاصی که آن رقم را شناسایی و یا اصلاح کرده اند مانند پسته اوحدی (مهدی اوحدی)، پسته اکبری (علی اکبری) احمدآقایی و رقم پسته جولی که به نام رئیس ایستگاه تحقیقاتی چیکو در کالیفرنیا نامگذاری شده است.
کلکسیون ارقام پسته رفسنجان (موسسه تحقیقات پسته) با 60 رقم ماده و 40 ژنوتیپ نر بزرگترین مجموعه است.
ذخایر ژنتیکی ارقام و گونه های گیاهی در هر کشوری یکی از منابع مهم توسعه آن کشور است
بر اساس مطالعات صورت گرفته به دلایل متعهد از جمله آتش سوری، سیل، تصرف و بهره برداری بی رویه از منابع طبیعی کاشت ارقا بر بازده و کنار گذاشتم ارقام کم بازده و … در مجموع موجب می شود که
به تدریج نسل برخی از ارقام و گونه های گیاهی از بین برود از چند دهه گذشته پروژه های ملی و بین المللی در سراسر دنیا به منظور حفظ منابع مهم ژنتیکی به اجرا درآمدهاست و
همه ساله هزینه های زیادی بابت تکمیل و نگهداری آنه صرف می شود.
از آنجا که پسته یک محصول بومی ایران، آسیای میانه، سوریه، ترکیه و افغانستان می باشد و
بر پایه مطالعات متعدد علمی بیشترین تنوع ژنتیکی پسته در ایران است
بنابراین شناسایی جمع آوری، حفظ و نگهداری آنها یکی از مهمترین برنامه ها و الویت های تحقیقاتی پسته بوده است و
بر این اساس در چند نقطه کشور از جمله کرمان، دامغان و خراسان (ایستگاه تحقیقات پسته فیض آباد) پروژه شناسایی انتقال و نگهداری ارقام و ژنوتیپ های پسته از حدود 3 دهه گذشته آغاز شده است.
در حال حاضر کلکسیون ارقام پسته رفسنجان (موسسه تحقیقات پسته)
با 60 رقم ماده و 40 ژنوتیپ نر بزرگترین مجموعه است.
برنامه ایجاد کلکسیون ایستگاه تحقیقت پسته فیض آباد از سال 1379 آغاز شد و
کار انتقال ارقام بومی و غیربومی از سراسر کشور تا سال 1382 به پایان رسید.
کلکسیون ارقام پسته
اکنون 17 رقم پسته به نام های:
پسته بادامی سفید فیض آباد،
پسته قرمز،
برگ سیاه،
دانشمندی،
پسته گرمه،
اکبری،
کله قوچی،
اوحدی،
فندقی،
احمدآقایی،
علم بادامی زرند،
فندقی 48،
شاه پسند،
عباسعلی،
خنجری و
ممتاز و
10 ژنوتیپ چدید در قالب طرح آماری بلوک های کامل تصادی پیوند زده شده است و
تاکنون در قالب پروژه های مختلف تحقیقاتی مطالعات متعددی در مورد آنها انجام شده است.
شایان ذکر است که علاوه بر ارقاع و ژنوتیپ ها چندین فتوتیپ متعلق به ارقام بادامی سفید فیض آیاد و پسته قرمز (ارقام بومی منطقه فیض آباد) در این کلکسیون وجود دارد
علاوه بر این
مجموعه با ارزشی از ژنوتیپ های نر (گرده دهنده)
شامل ژنوتیپ های
زودگل،
متوسط گل و
دیرگل و
سه گونه P.Palastinea, P. mutica, P.atlantica, P.Integrima در این کلکسیون نگهداری می شود.
بر اساس آخرین آمار منتشر شده از طرف سازمان خواربار و کشاورزی (FAO) در سال 2009 میلادی سطح زیرکشت بارور پسته در دنیا 660 هزار هکتار بوده است.
ایران با دارا بودن 450 هزار هکتار سطح زیر کشت حدود 72 درصد این سطح را به خود اختصاص داده است.
پس از ایران کشورهای آمریکا با 61 هزار هکتار ترکبه با 43 هزار هکتار، سوریه با 42 هزار هکتار و چین با 25 هزار هکتار سطح زیر کشت باغ های بارور پسته از دیگر کشورهای عمده پسته خیز دنیا محسوب می شوند.
حدود 97 درصد از سطح زیر کشت پسته در ایران در دوازده استان:
کرمان ، خراسان رضوی، یزد، سمنان، فارس، خراسان جنوبی، مرکزی، سیستان، قم، اصفهان، قزوین و تهران واقع شده است
اما مجموعآ در 21 استان کشور پسته کشت شده است.
سطح زیر کشت و پراکندگی ارقام پسته
بر طبق آمار منتشر شده حدود 50 هزار باغ پسته در خراسان رضوی وجود دارد
که به ترتیب در شهرستان های مهولات (فیض آباد) بردسکن، گناباد، خلیل آباد، نیشابور و سبزوار قرا ردارند.
بر اساس پژوهش های انجام شده مشخص شده است که
ارقام اوحدی،
فندقی،
کله قوچی،
اکبری، بادامی ،
پسته گرمه،
پسته قرمز،
احمدآقایی،
ممتاز و عباسعلی
از مهمترین و معروفترین ارقام موجو در باغ های پسته خراسان رضوی است.
بر اساس آمار منتشر شده توسط سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) در سال 2007 میلادی میزان تولید پسته در جهان 517 هزار تن بوده است و
ایران با تولید حدود 230 هزار تن (معادل 44 درصد) بالاترین میزان تولید پسته را در جهان دارا بوده است
پس از ایران کشورهای آمریکا با 108 هزار تن ترکیه با 73 هزار تن سوریه با 52 هزار تن، چیت با 38 هزار تن کشورهای مهم تولید کننده پسته بوده اند.
ایران پسته 