برچسب: پسته احمدآقایی

گیاه شناسی میوه پسته

درخت پسته معمولی (پسته خوراکی رایج در بازار تجارت) از گیاهان تیره آناکاردیاسه یا تیره پسته است

گیاهان این تیره به صورت درخت یا درختچه است و در اعضای آنها مجاری ترشحی شیزولیژن محتوی الئورزین وجود دارد.

گیاهان ایت تیره مجموعاً از 75 جنس (ژانر) و 600 گونه تشکیل یافته که بیشتر در مناطق بین استوایی و معتدله پراکنده است.

از اختصاصات گیاهان تیره پسته این است که برگ های ماده یا مرکب دارند.

گل های آنها منظم، نر، ماده یا دو نوع گل نر و ماده بر روی یک یا دو پایه (پلی گامی) است.

کاسه و جام گل آنها هر یک مرکب از پنج و (به ندرت 3 یا 4) قطعه است. (گاهی در بین آنها انواع فاقد کاسه یا جام نیز دیده می شود).

پرچم های آنها به تعداد گلبرگ ها یا دو برابر آن (5 تا 10) است.

تخمدان آنها اگرچه دارای خانه است ولی فقط یکی از تخمک ها مبدل به دانه می شود. میوه آن ها به صورت مختلف خشک، بالدار و یا شفت مانند و ناشکوفاست. گیاهان متعددی از این تیره در ایران موجود است.

کارل فون لینه دانشمند گیاه شناس سوئدی (1707 تا 1778 م) جنس پسته (پیستاسیا) را در سال 1753 در گیاهان تیره سماقیان مشخص کرده است.

سایر مشخصات

پسته، درختی کوچکی است

که بلندی آن کمتر از 5 متر، برگ های آن مرکب با 5ـ3 برگچه و هر برگچه تخم مرغی، نوک تیز، براق، چرمی، صاف و روی برگ به رنگ سبز روشن و پشت برگ سبز مات به ابعاد 10ـ5×6ـ3 سانتیمتر.

گل های آن گروهی خوشه ای، میوۀ آن تخم مرغی نوک دار است درخت پسته دو پایه است و پایه های نر و پایه های ماده جداگانه دارد.

تکثیر این درخت از طریق کشت بذر یا خوابانیدن و یا پیونده آن روی پسته های وحشی انجام می شود.

در باغ های پسته باید دقت شود به نسبت کافی از درختان پایه های نر نیز برای باروری پایه های ماده کاشته شود.

درخت پسته در شمال روسیه، شمال عراق، آسیای صغیر و افغانستان انتشار دارد و

در مناطق مدیترانه، ترکیه، ایران، شمال عراق و اخیراً در بعضی کشورهای دیگر نظیر آمریکا نیز کاشته می شود.

پسته وحشی در ایران در ارتفاعات زاگرس تا بلوچستان می روید.

در جنگل های کردستان، باختران، لرستان، فارس، کرمان، جیرفت، بلوچستان، سیستان، خراسان، و حوالی یزد دیده می شود.

کرمان و قزوین در سطح وسیع و کم و بیش در سایر مناطق ایران کاشته می شود.

مهمترین گونه های جنس درختان پسته (پیستاسیا)

گونه های مختلف جنس پسته عموماً درختان وحشی و خودرو در مقابل خشکی مقاوم اند.

تنها گونه معمولی پسته (پیستاسیاورا) درختان پرورش یافته اهلی نیز دارد.

نام علمی گونه های مختلف این درختان پیستاسیاست، که مأخوذ از کلمه پسته ایرانی و فارسی است.

مهمترین گونه های درختان پسته به شرح زیر است:

پیستاسیاورا

پیستاسیاورا پسته معمولی که منشأ ایرانی دارد. در بخش گونه های درختان پسته در ایران به طور کامل توضیح داده شده است.

پیستاسیا خینجوک

پیستاسیا ـ خینجوک که نامش مأخوذ از کلمۀ فارسی خنجک است. در بخش گونه های درختان پسته در ایران به طور کامل توضیح داده شده است.

پیستاسیاموتیکا

پیستاسیاموتیکا که در فارسی به نام بنه شناخته می شود. در بخش گونه های درختان پسته در ایران به طور کامل توضیح داده شده است.

پیستاسیا آتلانتیکا

درخت تناوری است به ارتفاع 20 متر که قطر تنه اش تا 4 متر می رسد، برگ ریزندۀ آن 7 تا 10 برگچه و دمبرگ باریکی دارد.

گل های ماده آن به صورت خوشه ای باز و گل های نر بر روی خوشه ها فشرده قرار دارد. چوب این درخت قهوه ای و صمغی از آن ترشح می شود.

این درخت در صحاری آفریقا و مخصوصاً در مراکش وجود دارد میوۀ آن را اهالی به عنوان خوراکی استفاده می کنند، اما طعم خوشی ندارد.

پیستاسیا لنتیسکوس

درختی است کوتاه قامت و مانند سرو و کاج همیشه سبز (بدون خزان)، تربانتین معروف قبر، محصول این درخت است که به عنوان خوشبوکننده دهان آن را می جوند.

پیستاسیاچاینن سیس

یا درخت پسته چینی، برگ هایش مخصوصاً در فصل پاییز، به لحاظ تنوع الوان و رنگ ها، فوق العاده زیباست.

ارتفاع این درخت به 16 تا 20 متر می رسد

رشدش بسیار سریع و در پارک های مناطق مساعد به عنوان یک درخت تزئینی سایه دار کاشته می شود.

پیستاسیاترپنتوس

که شباهت ظاهری به درخت بنه دارد. صمغ استصحالی آن(در گرمای بعد از ظهر مخصوصاً) بوی بسیار تندی دارد که در طب قدیم موارد استفاده داشته و امروزه نیز در داروسازی و صنعت به کار می رود

پیستاسیا مکزیکانا

به عقیده برخی از گیاه شناسان نام این درخت مترادف اسم درخت پیستاسیاتکسانا درخت کوچکی است که برگ های در بهار قبل از سبز شدن سایر درختان با زیبایی خاصی ظاهر می شود.

پیستاسیا اینتگرینپما

منشا این درخت از دامنه های هیمالیاست. شاید یک رقم از پسته چینی باشد،

زیرا از نظر مشخصات ظاهری بسیار به آن نزدیک است. برگ های این درخت انبوه و معطر و دمبرگ آن کوتاه است.

این درخت سایۀ زیادی دارد.

پیستاسیا الئوزا

این درخت از قدیم الایام مورد شناسایی قرار گرفته، زیرا روغن معطرش (که از میوۀ آن استحصال می شده) مصارف دارویی داشته است.

گونه های مختلف ذکر شده، با بذر تکثیر می شوند. برخی از گونه های مذکور به عنوان درختان زینتی و سایه دار در برخی از مناطق جهان کاشته می شود.

گونه های درختان پسته در ایران

سه گونه درخت پسته در ایران موجوئد است پیستاسیا وراء پیستاسیا خینجوک و پیستاسیا موتیکا که به ترتیب به پستۀ معمولی، خنجک و بنه، نامیده می شوند.

دو گونه اخیر (خنجک و بنه) پایه مناسب برای پیوند درختان پسته معمولی اند.

پسته معمولی (پیستاسیا ورا)

در بین گونه های مختلف درختان پسته تنها میوۀ درخت پسته معمولی خوراکی مطبوع و آجیلی بامزه و مشهور است.

اصل و منشاء این درخت، ایرانی و همچنین وجه تسمیه آن در تمام زبان های جهان از واژه پسته فارسی مأخوذ است.

درخت پسته برخلاف بادام و گردوی ایرانی، درختی است دو پایه به این معنا که گل های نر و گل های ماده بر روی دو درخت جدا تحت اسامی درخت نر و درخت ماده قرار دارند.

تشخیص درخت نر و درخت ماده بجز از روی گل آنها (آن هم در فصل بهار موقع گل دادن) میسر نیست.

درخت نر میوه نمی دهد و تنها در سال های بارآوری و یا بار سالی (سالی که به میوه می نشیند) می توان آن در مقابل درخت ماده تشخیص داد (29).

این گونه در بین گونه های دیگر از نوع پسته اهلی بوده و درختی است

دو پایه و خزان کننده که دارای میوه درشت و خوراکی بوده و در 1200 تا 1600 متر از سطح دریا پرورش می یابد

قابل کشت و ازدیاد بوده و درختی است

به ارتفاع 8ـ15 متر به قطر 40ـ30 سانتی متر دارای 5ـ7 برگچه بدون قرینه به شکل پر روی دمبرگ قرار گرفته و گل های نر روی یک درخت به نام درخت نر و گل های ماده روی درخت ماده وجود دارد.

گل های درختان پسته نر در اوایل بهار 10ـ15 روز زودتر از درختان ماده شکوفه می کنند.

گل های نر خوشه ای بدون گلبرگ بوده و کروی شکل و سبز رنگ می باشند و از یک نقطه چند گل منشعب می شود.

گل ماده نیز بدون گلبرگ و مخروطی شکل به رنگ سبز بوده و به طور منفرد به شکل خوشه روی دم گل قرار گرفته است دارای یک پرچم کوتاه متشکل از سه کلاله (انشعاب) می باشد.

میوه ها غالباً بیضی یا بادامی شکل بوده موقع نارسی سبز رنگ و موقع رسیدن قرمز رنگ می شوند

مغز میوه دولپه ای به رنگ های مختلف خرمائی کم رنگ ـ خرمائی مایل به سبز و سبز معروف پسته ای بوده و 60ـ50 درصد مواد چربی و 20% مواد آلبومینوئیدی دارد.

ریشه اصلی درخت پسته به عمق زیاد یعنی به عمق 4ـ2 متر به طور عمودی فرو رفته و آنقدر عمق پیدا می کند

که به منطقه سخت برسد سپس متوقف شده و ریشه های جانبی خود را پراکنده می سازد

به این ترتیب رطوبت خاک را می توان از عمق زمین دریافت و در موقع تابستان اگر دیروقت هم آبیاری شود

نسبت به تنش های رطوبتی مقاومت نشان می دهد.

بدین جهت است که در مناطق کویری که آب کافی در تابستان وجود ندارد با دو سه نوبت آبیاری در زمستان درخت پسته را می توان برای کم آبیاری تابستان آماده ساخته و آن را از خشکسالی نجات داد.

درخت پسته سرمای 25ـ درجه و حرارت بالای 45+ درجه سانتی گراد را تحمل می نماید

درختی است مقاوم به تنش های محیطی حتی شوری زمین و آب ولی تابستان خنک و مرطوب برای تکامل مغز پسته مطلوب نبوده به همین دلیل کاشت پسته در چنین مناطقی توصیه نمی شود.

پسته به سرمای بهاره بسیار حساس بوده و این سرما باعث سرمازدگی و از بین رفتن گل ها می شود و حتی اگر سرمای بهاره زیاد و مدت آن طولانی باشد بعضی از جست های جدید را نیز سرما از بین می برد.

بدیهی است درخت پسته جهت خواب فیزیولوژیکی خود نیاز به سرمای کافی دارد

تا جوانه های آن از حالت رکود خارج شوند میزان نیاز سرما بسته به ارقام مختلف پسته متفاوت است

مثلاً برای واریته کرمان در کالیفرنیا 1000 ساعت سرمای زیر 7+ درجه سانتی گراد گزارش گردیده است.

اگر نیازی سرمائی پسته تأمین نشود باز شدن جوانه های گل و برگ در بهار به تأخیر افتاده و نامنظم خواهد گردید.

یکی از علائم عدم تأمین نیاز سرمایی پسته تشکیل برگ های یک و سه برگچه ای به جای پنج و شش برگچه ای می باشد.

مقدار محصول نیز در این سال های کمتر خواهد شد بنابراین کاشت و پرورش بسته در مناطقی که گرمسیر بوده یا زمستان گرم دارند توصیه نمی شوند.

وزش بادهای شدید و خشک و سرد در زمان گرده افشانی (نیمه دوم فروردین تا نیمه دوم اردیبهشت) باعث اختلال در عمل تلقیح گل های ماده و نتیجتاً کاهش تشکیل میوه می گردد.

لازم به یادآوری است که وزش بادهای ملایم بهاری در مناطق پسته کاری یکی از شرایط مناسب برای تلقیح گل های ماده پسته می باشد.

پسته هر اندازه که مقاوم به تنش های محیطی و شوری آب و خاک است در مقابل رطوبت خاک و محیط تحمل کمتری از خود نشان داده و

محیط های رطوبتی از نظر خاک و هوا موجبات شیوع امراض و بیماری های متعدد در پسته می گردد.

با توجه به مراتب فوق مناسب ترین رویشگاه های پسته در ایران مناطقی به عرض جغرافیایی 28 تا 38 درجه و ارتفاع 1200 تا 2000 متر از سطح دریا است.

استان کرمان مخصوصاً شهرستان رفسنجان به عنوان مهمترین منطقه پسته کاری ایران دارای آب و هوای معتدل و خشک با بارندگی حدود 100 متر می باد این بارندگی عمدتاً در ماه های دی لغایت فروردین اتفاق می افتد

گرم ترین ماه سال تیر ماه با حداکثر 40 سانتی گراد و سردترین ماه دی ماه با حداقل 8ـ درجه سانتی گراد می باشد

تبخیر سالیانه در منطقه رفسنجان بیش از 3000 میلی متر است.

لازم به ذکر است که درخت پسته اصولاً بعد از هفت سالگی میوه می دهد و

سن باردهی از سال دهم به بعد شروع می شود ولی اخیراً با اصلاح رو کاشت و مدیریت صحیح داشت باردهی به چهار سال تقلیل یافته است.

میوه پسته مانند بادام و فندق و گردو برخلاف سایر هسته دارها، لایه درونی میوه یعنی هسته آن (مغز آن) می باشد.

2ـ6ـ1ـ خنجک

کلمه خنجک فارسی بوده و منشآ آن از خراسان است.

میوه این درخت از نوع شفت و تقریباً کروی به قطر حدود 5 میلی متر است. درخت حنجک پایۀ مناسبی برای پیوند پسته است.

مقاومت آن در مقابل خشکی و گرما زیاد است و ارتفاع آن تا حدود 7 متر می رسد.

بنه

درخت بنه (بان = سقز ـ چاتلانقوش) نوعی پسته وحشی است.

این درخت دارای چند ریز گونه است که از نظر شکل ظاهری تفاوت هایی با یکدیگر دارند.

ارتفاع درختان بنه تا 12ـ10 متر می رسد. میوه آن روغنی و از نوع شفت و بیضی شکل است که شباهت به پسته ریز دارد.

در کردستان از این نوع درختان صمغ معطری استحصال می شود که سقز نام دراد و یکی از اقلام صادراتی این نواحی محسوب می شود.

تقسیم بندی پسته از نظر شکل ظاهری

به طور کلی پسته از نظر شکل ظاهری میوه به سه دسته متمایز و مشخص تقسیم می شوند:

پسته نوع بادامی

این دسته پسته که قسمت رأی آن باریک تر و کشیده تر از قاعده بوده و تقریباً به شکل بادام است

پسته بادامی نامیده می وشد و اغلب طول آن بیشتر و ضخامت آن کمتر از نوع فندقی است

قسمت انتهایی پوست استخوانی آن نوک تیز و فاصله دو لبه پوست (خندانی) آن کمتر است.

پسته نوع فندقی

این نوع پسته تقریباً به شکل مربع مستطیل بوده و قسمت قاعده و انتهای آن در حالت خندان بودن پسته مساوی است

طول آن غالباً کوتاه تر از نوع بادامی ولی فاصله دو لبه پسته (خندانی) آن بیشتر از بادامی است.

مغز پسته فندقی سنگین تر و درشت از مغز پسته بادامی است و شکل ظاهری آن بیشتر از پسته بادامی جلب توجه می کند و

از طرف دیگر به علت خندانی بیشتر این پسته و آسانی استفاده از مغز آن قیمت این پسته از انواع دیگر آن مناسب تر است.

پسته نوع خنجری

شکل این نوع پسته مانند نوع بادامی بوده و فقط قسمت انتهائی دو لبه پوست، مانند خنجر برگشته است.

به همین علت آن را خنجری می نامند و در بازار این نوع بسته از لحاظ کیفیت وجه تمایز مشخص با نوع بادامی نداشته و غالباً مخلوط با آن به بازار عرضه می شود.

به همین علت پسته ها از لحاظ شکل ظاهری و بازرگانی آن به دو نوع بادامی و فندقی تقسیم می شوند

ولی این دو نوع پسته از لحاظ کیفیت و طعم رنگ مغز، درشتی و ریزی و تیرگی و روشنی رنگ پوست در هر نقطه از مناطق تولید پسته باسامی مختلفی نامیده می شوند.

غالباً قیمت پسته علاوه بر مشخصات مذکور به محل تولید آن به لحاظ کیفیت نیز بستگی دارد.

مثلاً یک نوع پسته فندقی یا بادامی که از لحاظ مشخصات ظاهری به یک شکل و اندازه باشند

بسته به این که محصول منطقه دامغان، قزوین، اردکان، رفسنجان، زرند و غیره باشند

در بازار دارای قیمت های متفاوتی می باشند

مانند پسته دامغان که به علت مرغوب و زیادی چربی و پسته قزوین به علت رنگ سبز مغزش به قیمت گران تری به فروش می رسد (پسته رفسنجان به خاطر مزه و رنگ قرمز مغز و روشن بودن رنگ پوست آن جایگاه خاصی دارد)

8ـ1ـ انواع پسته ایران

انواع پسته در ایران که در واقع بیشتر به ارقام پسته معروف هستند

براساس پیشینه تاریخی و محل یا منطقه تولید آنها به نام همان مناطق نامگذاری می شوند و تا به امروز باقی مانده اند.

از آن جمله می توان به پسته

گرگانی، سبزواری، قمی، سمنانی، دامغانی، قزوینی، اصفهانی، اردکانی، رفسنجانی، کرمانی، سیرجانی و راوری اشاره نمود.

در مناطق مختلف براساس شکل یا سابقه کاشت آن مناسبت ها و موضوعات مختلف ارقام گوناگونی وجود دارند.

از جمله این ها می توان به ارقام قرمز و (کم محصول نامنظم بوده که بیشتر با واریته اوحدی و غیره پیوند خورده اند)، ممتاز (گاهی با نام خندان از آن یاد می شود)،

ابراهیمی (نام یک تولید کننده پسته) اوحدی، سبز پسته، سفید پسته، شستی، واحدی، بادامی، کله قووچی، جندقی، کله بزی، کدویی (یکی از جنس های نامرغوب) رباطی، شاه پسند، بقالی، تجارتی، خنجری و … اشاره نمود.

در جدول مشخصات نمونه های بعضی انواع پسته مناطق تولیدی کشور و درجه بندی پسته آورده شده است. همچنین در جدول دوم مشخصات تعدادی از ارقام پسته مانند درصد خندان و دهان بسته، درصد مغز به پوست و … آمده است.

ارقام مهم پسته های کرمان عموماً شامل اوحدی، کله قوچی، فندقی ـ اکبری، فندقی ـ ابراهیمی، سفید پسته، فوق، امیری، شستی و جندقی هستند.

با توجه به جدول دوم رقم ابراهیمی بیشترین درصد پسته های دهان بسته را داراست که اطلاعات بدست آمده در محل نیز مؤید خهمین نکته است.

از سایر ارقام مهم پسته در ایران در منطقۀ سمنان می توان از فندقی درشت، شاه پسند و خنجری نام برد و در منطقۀ قزوین نیز به کله بزی، تجارتی و شمشیری اشاره نمود.

جدول مشخصات نمونه های انواع پسته مناطق تولیدی کشور و درجات آن

شماره ترتیب	اسم منطقه	نوع پسته	شکل	رنگ	طول به میلی متر	عرض به میلی متر	تعداد پسته در یک انس	تعداد پسته درصد گرم	وزن خالص درصد گرم
1	دامغان	شاه پسند	بادامی	کرم پر رنگ	22ـ25	12ـ15	17ـ18	63ـ64	53
2	دامغان	خنجری	بادامی	کرم روشن	21ـ25	12ـ13	19ـ20	69ـ70	52
3	دامغان	بقالی	حدفاصل بادامی و فندقی	کرم پررنگ	18ـ20	12ـ13	24ـ25	87ـ88	52
4	دامغان	تجارتی	مخلوط	مخلوط	18ـ20	12ـ13	27ـ28	94ـ95	52
5	قزوین	کله پزی	بادامی	مخلوط	19ـ21	12ـ15	25ـ26	91ـ92	52
6	قزوین	تجارتی	فندقی	مخلوط	15ـ17	10ـ12	38ـ39	135ـ136	51
7	اصفهان	فندقی درشت	فندقی	کرم پررنگ	15-18	12-13	27-28	99-100	57
8	اصفهان	فندقی ریز	فندقی	کرم پررنگ	14-16	10-12	31-32	113-114	55
9	اصفهان	بادامی	بادامی	کرم تیره	17-21	11-14	26-27	93-94	53
10	اردکان	فندقی	فندقی	کرم تیره	17-19	12-14	32-23	79-80	57
11	اردکان	بادامی	بادامی	کرم پررنگ	19-22	10-12	27-28	97-98	54
12	یزد	فندقی	فندقی	کرم پررنگ	17-19	12-13	23-24	83-84	57
13	یزد	بادامی	بادامی	کرم تیره	18-21	10-12	29-30	103-104	55
14	رفسنجان	اوحدی	فندقی	کرم تیره	17-19	11-12	22-23	79-80	58
15	رفسنجان	اوحدی	فندقی	کرم پررنگ	19-21	13-15	18-19	65-66	58
16	رفسنجان	ممتاز	بادامی	کرم پررنگ	19-22	11-12	20-21	75-76	55
17	رفسنجان	حسنی	فندقی کشیده	کرم پررنگ	20-22	12-14	17-18	62-63	59
18	رفسنجان	شستی	بادامی کشیده	کرم روشن	22-24	11-14	21-22	74-75	56
19	رفسنجان	امیری	حد فاصل بادامی و فندقی	کرم پررنگ	19-22	11-14	21-22	75-76	58
20	رفسنجان	سفیدپسته فوق	فندقی کشیده	کرم پررنگ	20-22	11-13	21-22	75-76	55
21	–	فندقی ممتاز درجه 2	فندقی	کرم پررنگ	17-20	11-12	24-25	85-86	58
22	–	بادامی ممتاز درجه 2	بادامی		18-22	11-13	24-25	85-86	57
23	–	فندقی درجه 1 تجارتی	فندقی	مخلوط	14-19	11-12	27-28	99-1000	58
24	–	بادامی درجه 1 استاندارد	بادامی	مخلوط	17-22	12-14	24-26	89-90	52
25	–	درجه 2 استاندارد	مخلوط	مخلوط	13-22	11-13	31-32	107-108	50

مشخصات تعدادی از ارقام پسته

نام رقم	خندان درصد	دهان بسته درصد	پوک درصد	مغز به پوست درصد	مقدار انس	شکل میوه	از زودرس تا دیررس
اوحدی	74/80	15/3	14/16	58	90/28	فندقی	متوسط رس
ممتاز	60/83	4/1	89/14	55	00/29	بادامی	متوسط رس
کله قوچی	22/64	55/14	33/21	56	25/22	فندقی	متوسط رس
جندقی	67/79	69/5	63/14	55	25/23	فندقی	دیر رس
هراتی	00/80	24/5	76/14	53	75/22	بادامی	دیر رس
ابراهیمی	00/76	00/16	00/8	56	25/26	فندقی	زودرس
ابراهیم آبادی	00/86	00/3	00/11	56	29/21	بادامی	زودرس
حسن زاده	00/84	00/7	00/9	57	25/22	بادامی	زودرس
کریم آبادی	00/83	00/4	00/13	53	25/22	بادامی	زودرس
غفوری	00/96	00/3	00/1	55	25/23	بادامی	زودرس

مغز پسته به بخش خوراکی پسته که فاقد پوست سبز (اول) و چوبی (دوم) است، گفته می شود. در جدول 1 ویژگی های مغز پسته ارائه شده است.

جهت مغز کردن پسته از دستگاهی شبیه آسیاب استفاده می شود.

پسته ها از طریق قیفی بین دو فک آسیاب ریخته می شود سنگ بالایی در حال دوران است.

پوست سخت ساییده و شکسته می شود و مغز در فاصله بین دو سنگ بیرون رانده می شود.

پس از گذشتن از یک غربال، مغزها جدا می شوند.

مغز پسته دارای انواع درسته، مخلوط، شکسته و خرده می باشد.

مغز پسته درسته به مغز پسته ای که کامل بوده و یا حداکثر بیش از یک هشتم آن شکسته نباشد، گفته می شود.

مغز پسته مخلوط به نمونه ای که میزان مغز پسته درسته آن بین 30 تا 70 درصد وزن آن را شامل گردد، اطلاق می شود.

مغز پسته شکسته، مغزی است که درسته و مخلوط نباشد و 90 درصد وزن آن روی الک با قطر چشمه های 6 میلی متر باقی بماند.

مغز پسته خرده به مغز پسته ای که از الک با قطر چشمه های 6 میلی متر عبور کرده و روی الک با قطر چشمه های 2 میلی متر باقی بماند، گفته می شود.

خاکه به مخلوط ذرات ریز مغز پسته و پوست سوم که از الک با قطر چشمه های 2 میلی متر عبور کند، گفته می شود.

مغز پسته بدون پوست

در مواردی که پوست روی مغز پسته جدا شده باشد، مغز پسته بدون پوست به دست می آید که به انواع زیر تقسیم می شود:

ـ مغز پسته بدون پوست درسته: مغز پسته بدون پوست سومی که مغزی کامل بوده و یا حداکثر بیش از یک هشتم آن شکسته نباشد.

ـ مغز پسته بدون پوست شکسته: در این نوع مغز 90 درصد مغزها روی الک با قطر چشمه های 6 میلی متر باقی می مانند.

ـ مغز پسته بدون پوست لپه: این نوع مغز از محور طولی دو قسمت شده و حداکثر تا یک هشتم مغز پسته در هر لپه می تواند شکسته و از آن جدا شده باشد.

ـ مغز پسته پوست سوم خرده: این نوع مغزها از الک با قطر چشمه های 6 میلی متر عبور کرده و روی الک با قطر چشمه های 2 میلی متر باقی می مانند.

جدول 1 ویژگی های فیزیکی، شیمیایی ومیکروبی مغز پسته

عنوان	واحد اندازه گیری	حد مجاز
رنگ، بو و مزه	ـ	فاقد رنگف بو و مزه غیرطبیعی
پراکسید	میلی اکی والان در کیلوگرم	بیشینه 1
آفت زدگی	درصد وزنی	بیشینه 5
مواد خارجی (بقایای گیاهی)	درصد وزنی	بیشینه 1/0
خاکه	درصد وزنی	بیشینه 1/0 برای مغز پسته درسته بیشینه 2/0 برای مغز پسته مخلوط بیشینه 5/0 برای مغز پسته شکسته
رطوبت	درصد وزنی	بیشینه 5 برای مغز پسته خام بیشینه 3 برای مغز پسته برشته
سوختگی در مغز پسته برشته	درصد وزنی	بیشینه 5/0
نمک در مغز پسته شور	درصد وزنی	بیشینه 5/0
مجموع آفلاتوکسین ها	پی پی بی	مطابق استاندارد 5925
مانده آفت کش ها	پی پی ام	مطابق استاندارد 13118
شمارش کلی میکروارگانیسم ها	واحد تشکیل کلونی در گرم (cfu/g)	100000 برای مغز خام 10000 برای مغز برشته
کلی فرمها	واحد تشکیل کلونی در گرم (cfu/g)	100 برای مغز خام 10 برای مغز برشته
کپک	واحد تشکیل کلونی در گرم (cfu/g)	1000 برای مغز خام 100 برای مغز برشته
اشرشیا کلی	واحد تشکیل کلونی در گرم (cfu/g)	منفی
سالمونلا	تعداد در 25 گرم	منفی

مغز پسته بدون پوست مخلوط: مغزهایی که در هیگ یک از تعاریف بالا قرار نگیرند.

ـ خاکه، به ذران ریز مغز پسته بدون پوست سوم گفته می شود که از الک با قطر چشمه 2 میلی متر عبور کند.

رنگ مغز پسته بدون پوست سوم به رنگ طبیعی مغز پسته بدون پوست سوم که معمولاً برحسب رقم، طولذمدت رشد، زمان چیدن و مدت نگهداری آن متغیر و به رنگ زرد تا سبز سیر، متغیر می باشد.

گاهی در طی فرآیند پوست گیریف رنگ مغز پسته بدون پوست سوم قهوه ای و بد رنگ می شود. در جداول 2 و 2ـ7 ویژگی های مغز پسته بدون پوست ارائه شده است.

جدول 2 مغز پسته درسته بدون پوست از دید رنگ

ردیف	طبقه رنگ	تعداد مغز پسته درسته بدون پوست سوم هم رنگ در 100 گرم
1	سبز سیر	90
2	سبز	90
3	سبز روشن	90
4	سبز مایل به زرد	90
5	زرد	90

مغز دانه ها به علت محتوای بالا چربی های غیراشباع در معرض اکسیداسیون قرار دارند.

ترکیب شدن چربی ها با اکسیژن هوا موجب تند شدن و فساد شیمیایی آن ها می شود.

برای نگهداری مغز دانه ها برای مدت طولانی باید آن ها را در ظروف نفوذناپذیر نسبت به رطوبت قرار داده و در یخچال یا فریزر نگهداری کرد.

رطوبت محیط مناسبی برای رشد قارچ ها فراهم می کند.

اگر امکان نگهداری در یخچال وجود ندارد، مغزها باید در ظروف دربسته در محیط خشک و خنک و دور از تابش نور خورشید نگاه داشته شوند.

مغز که قسمت خوراکی را تشکیل می دهد، دارای طعم خوشایند، رنگ سبز و پوست ظریف قهوه ای کم رنگ است که احتیاج به برداشتن این پوسته قبل از مصرف نیست.

این پوشش قهوه ای حاوی آنتی اکسیدان هایی است که این دانه غنی از روغن را از اکسیژن هوا و تند شدن محافظت می کند.

بعد از برداشتن پوشش قهوه ای، مغز با رنگ سبز روشن که نشان دهنده تازگی محصول است، قرار دارد.

مغز پسته کاربرد گسترده ای به عنوان تنقلات دارد.

علاوه بر این در صنایع گوناگون مانند تولید کره، روغن، حلوا، شیرین سازی، شکلاتف بستنی و غیره به عنوان غنی کننده، طعم دهنده و زینت دهنده کاربرد دارد. رنگ سبز مغز به دلیل وجود کلروفیل در آن است.

مغز پسته مانند دیگر محصولات خشکباری مغز دانه بسیار مقوی و مغذی است و منبع غذایی خوبی از بسیاری از ویتامین ها و املاح مورد نیاز بدن می باشند.

30 گرم مغز پسته (حدود 47 دانه) بیشتر از 10 درصد نیاز روزانه به فیبر، ویتامین ب 6، منیزیم، فسفر و مس را تأمین می کند.

جدول 3 ویژگی های فیزیکی، شیمیایی و میکروبی مغز پسته

عنوان	واحد اندازه گیری	حد مجاز
رنگ، بو و مزه	ـ	فاقد رنگ، بو و مزه غیرطبیعی
پراکسید	میلی اکی والان در کیلوگرم	بیشینه 1
یکنواختی از دید رنگ در مغز پسته درسته بدون پوست سوم	تعداد در 100 گرم	کمینه 90 درصد عددی در یک طبقه
آفت زدگی	درصد وزنی	بیشینه 1 در مغز درسته بدون پوست سوم بیشینه 3 در مغز پسته درسته بدون پوست سوم شکسته، لپه، خرده و مخلوط
مواد خارجی (بقایای گیاهی)	درصد وزنی	بیشینه 1/0
خاکه	درصد وزنی	بیشینه 1/0 برای مغز پسته بدون پوست سوم بیشینه 5/0 در مغز پسته درسته بدون پوست سوم شکسته، لپه، خرده و مخلوط
مغز پسته دارای پوست سوم	درصد وزنی	بیشینه 2
مغز پسته قهوه ای و بدرنگ	درصد وزنی	بیشینه 1
رطوبت	درصد وزنی	بیشینه 5 برای مغز پسته خام
سوختگی در مغز پسته برشته	درصد وزنی	بیشینه 5/0
نمک در مغز پسته شور	درصد وزنی	بیشینه 5/0
مجموع آفلاتوکسین ها	پی پی بی	نمطابق استاندارد 5925
مانده آفت کش ها	پی پی ام	مطابق استاندارد 13118
شمارش کلی میکروارگانیسم	واحد تشکیل کلونی در گرم	بیشینه 100000
کلی فرمها	واحد تشکیل کلونی در گرم	بیشینه 100
کپک	واحد تشکیل کلونی در گرم	بیشینه 1000
اشرشیا کلی	واحد تشکیل کلونی در گرم	منفی
سالمونلا	تعداد در 25 گرم	منفی

علاوه بر اینکه مغز پسته حاوی مقدار زیادی استرول گیاهی است (تقریباً 60 میلی گرم در 30 میلی گرم) که موجب کاهش بیماری های قلبی و سرطان می شود.

همچنین مغز پسته منبع بسیار خوبی از اسیدهای چربی تک غیراشباع می باشد که جزو چربی های مفید بوده و به افزایش سطح کلسترول خوب بدون افزایش کلسترول بد کمک می کند.

مغز پسته همچنین دارای اسیدهای چرب ضروری مانند لینولئیک اسید و لینولنیک اسید است.

این اسیدهای چرب برای بدن ضروری است و فقط باید از طریق غذا تأمین شود.

مغز پسته همچنین حاوی برخی از عناصر غذایی و ویتامین E نیز حاوی درصد بالایی از پروتئین و عناصر معدنی مانند کلسیم؛ آهن و روی است.

مقدار ویتامین B1 موجود در آن از نصف لیوان برنج پخته بالاتر است.

مقدار فیتو استرول ها در آن بالاست که دارای آثار بسیار مفیدی هستند و در کاهش کلسترول خون نقش دارند.

آنتی اکسیدان های موجود در آن موجب کاهش خطر سرطان و دیگر بیماری های مزمن می شود.

هر 28 گرم 160 کیلو کالری فراهم می کند. در واقع میزان انرژی در مقایسه با دیگر دانه ها پایین تر است.

مردم اروپا و آمریکا مغز پسته را به سوپ، سالاد و سبزی ها اضافه می کنند و یا در تهیه سس از آن استفاده می کنند.

مغز پسته منبع خوبی از پتاسیم، فسفر و منیزیم است که این سه ریز مغذی در تنظیم فشار خون با اهمیت اند.

پژوهشگران با مطالعه تأثیر پسته روی فشار خون متوجه شدند که وقتی به طور مرتب در برنامه غذایی گنجانده می شود فشار خون کاهش نشان می دهد.

به علاوه مصرف مرتب پسته موجب کاهش سطح کلسترول بد LDL و سطح تری گلیسیرید در خون می شود.

وجود چربی های غیر اشباع و محتوای بالای ویتامین E و دیگر آنتی اکسیدان ها عامل این آثار سلامت بخش هستند.

به علاوه مقادیر قابل توجه مس، منیزیم و ویتامین های گروه B در پسته موجب تقویت عملکرد دستگاه عصبی می شود.

پسته دارای آهن بالاتری نسبت به بقیه مغز دانه ها است و به همین دلیل آن را خون ساز می نامند.

مصرف پسته خام به این منظور مفید است.

مدت زمان نگهداری تخمینی مغز پسته در رطوبت نسبی 65 تا 70 درصد در دمای صفر درجه سانتی گراد، یک سال و در دمای 8/17- درجه سانتی گراد حدود 3 سال می باشد.

رطوبت مجاز پسته برشته حداکثر 3 درصد می باشد

شرایط مناسب برای برشته کردن مغز پسته دمای 130 تا 140 درجه سانتی گراد به مدت 30 تا 40 دقیقه است.

پسته برشته به پسته خشکی گفته می شود

که با افزودنی مجاز و یا بدون آن، تحت عملیات حرارتی برشته شدن قرار گرفته باشد.

ویژگی های فیزیکی و شیمیایی پسته برشته به جز رطوبت مشابه ویژگی های پسته خشک خام می باشد.

رطوبت مجاز پسته برشته حداکثر 3 درصد می باشد. ویژگی های میکروبی پسته برشته شده در جدول آمده است.

جدول 2ـ4ـ ویژگی های میکروبی پسته برشته

ویژگی های میکروبی	تعداد مجاز	واحد
شمارش کلی میکروارگانیسم ها	10000	در یک گرم
کلی فرمها	10	در یک گرم
کپک	500	در یک گرم
اشرشیا کلی	منفی	در یک گرم
سالمونلا	منفی	در 25 گرم

مغز دانه ها به علت پروتئین و چربی بالائی که دارند زمان بیشتری برای هضم و جذب نیاز دارند.

پروتئین موجود در آن ها سخت هضم نیست ولی برخی افراد به دنبال مصرف آن دچار سوء هاضمه می شوند.

این افراد بهتر است از میوه های خشکباری برشته شده استفاده کنند.

برشته کردن موجب بهبود هضم پروتئین می شود ولی باید در شرایط مناسب انجام گیرد تا

آثار سوء بر چربی موجود در دانه نگذارد چرا که چربی های غیراشباع از مقاومت کمتری در مقابل حرارت و اکسیژن برخوردار هستند.

پسته بو داده بهتر است ظرف چند هفته مصرف گردد.

توسعه ی بوی برشتگی، علاوه بر نوع مغز و روش برشته کردن، به دما و زمان برشته کردن بستگی دارد.

در طول برشته کردن، رطوبت بیشتر مغزهای درختی کاهش می یابد و بافت شکننده می شود و به عبارتی سختی آن کاهش می یابد.

در پایش تغییرات بافت در طول برشته کردن،

پژوهشگران زیادی ، سختی را به عنوان یک شاخص کیفی در محصولاتی مانند کنجد، بادام زمینی و پسته در نظر گرفته اند.

شرایط برشته کردن مغز کامل، باید به طور مناسبی کنترل شود.

چون که این شرایط نه تنها روی توسعه بو مؤثر هستند بلکه روی رنگ نهایی پسته نیز اثر می گذارند.

رنگ، یک شاخص مهم کیفی در فرآیند برشته کردن به شمار می آید.

در طول برشته کردن، واکنش های کارامله و قهوه ای شدن اتفاق می افتد و در نتیجه تشکیل انگیزه های قهوه ای را خواهیم داشت.

اثر شرایط برشته کردن روی تغییرات رنگ به وسیله چندین پژوهشگر در مطالعاتی روی بادام زمینی ، فندق، کنجد و ماکادمیا گزارش شده است.

شاکر اردکانی و همکاران (2011) گزارش کردند که

سختی و صفات رنگ L، b و شاخص زردی (میزان زرد بودن) مغز کامل و عدد a (میزان قرمز و سبز بودن) پودر پسته می تواند جهت پایش کیفیت برشته کردن مغز پسته به کار رود.

همچنین شرایط مناسب برای برشته کردن مغز پسته دمای 130 تا 140 درجه سانتی گراد به مدت 30 تا 40 دقیقه است.

پسته تازه به پسته ای گفته می شود که حاوی پوست نرم رویی یا پوست اول است.

پوست نرم رویی، پوست استخوانی (پوست دوم) را در بر می گیرد.

امروزه مصرف پسته تازه به دلیل سالم بودم و

ارزش غذایی بالای آن (که منبع خوبی از پروتئین، چربی و کربوهیدرات می باشد)، اهمیت زیادی دارد.

به این دلیل، صادرات پسته تازه دارای برتری هایی بر صادرات پسته خشک است.

همچنین صادرات پسته تازه از ارزش افزوده بیشتری نسبت به پسته خشک شده برخوردار است.

از طرفی روش های متداول خشک کردن به دلیل سخت شدن سطح محصول و

استفاده از دمای بالا در مدت زمان طولان، باعث کاهش کیفیت محصول نهایی می شود،

این در صورتی است که پسته تازه طعم مطلوب تر و بهتری دارد اما ماندگاری آن پایین است.

چون رطوبت پسته تازه بالا است، شرایط برای رشد و تکثیر قارچ ها، بسیار مساعدتر از پسته خشک است.

در واقع، پسته تازه یک موجود تازه زنده است که با تنفس خود گرما تولید می کند

که در صورت عدم خروج گرمای به وجود آمده،

درجه حرارت بالا می رود و به دنبال آن آب موجود در پوست تبخیر می شود.

این امر موجب بالا رفتن رطوبت محیط و در نتیجه ایجاد شرایط مناسب برای رشد قارچ ها می شود.

پدیده تابش، عامل دیگری است که

در اثر انباشته شدن پسته ها به روی هم موجب بالا رفتن دمای توده می شود.

به این ترتیب که چون پسته های تازه انبار شده در برابر تابش مستقیم و

یا غیر مستقیم نور خورشید قرار می گیرند،

سطح توده گرم می شود و در اثر اختلاف دما بین لایه های بالایی و داخلی،

حرارت به سطح زیرین منتقل می شود.

با بالا رفتن درجه حرارت، رطوبت پوست سبز تبخیر شده و

به علت عدم خروج هوای اطراف، رطوبت نسبی محیط اطراف بالا رفته و

شرایط برای رشد قارچ ها مانند آسپرزیلوس و تولید سم فراهم می شود.

مطالعات آزمایشگاهی نشان می دهند که آلودگی دانه های پسته با افزایش درجه حرارت و افزایش عمر نگهداری در پوست افزایش می یابد.

نتایج تحقیقات آزمایشگاهی تامپسون (1997) نشان داد که

با افزایش دما از 25 درجه سانتی گراد به 40 درجه سانتی گراد زمانی که افزایش معنی داری در آلودگی پسته ها مشاهده می شود،

از 32 ساعت به 16 ساعت کاهش می یابد.

در مطالعه رستمی و همکاران (2006) نشان داده شده که دمای مرکز توده های پسته در کامیون ها، در محدوده دمایی 28 تا 30 درجه سانتی گراد قرار دارد

که برای رشد قارچ آسپرژیلوس فلاووس (Aspergillus flavus) و تولید آفلاتوکسین مناسب می باشد.

بدیهی است که اگر زمان لازم داده شود،

سرعت تولید سم در این شرایط بسیار زیاد شده و گسترش آلودگی امکان پذیر خواهد شد.

اندازه گیری دمای مرکز توده پسته تخلیه شده در پایانه های فرآوری پسته نشان می دهد که

شرایط گسترش آلودگی در دانه های آلوده به خوبی مهیا می باشد.

بیشتر این پایانه ها فاقد امکانات لازم برای نگهداری محصول تازه در شرایط اضطراری می باشند و

در صورت بروز مشکلات احتمالی مثل قطع آب یا برق، محصول انباشته به سرعت دچار فساد خواهد شد.

این رقم برای نخستین بار توسط احمدآقا فروتن در احمدیه نوق از توابع شهرستان رفسنجان شناسایی شد

در حال حاضر یکی از بهترین ارقام پسته کشور به شمار می رود و

اخیرا مورد توجه بسیاری از باغداران واقع شده است.

ریخت شناسی

احمدآقایی جز ارقام کم تا متوسط رشد است

غالبیت انتهایی قوی و عادت رشد درخت گسترده می باشد

برگ ها در این رقم کوچک و حدودآ 60 درصد برگ ها سه برگچه ای هستند

شکل برگچه انتهایی تخم مرغی و بزگتر از برگ های جانبی است.

اندازه جوانه گ متوسط است شکل میوه بادامی و رنگ پوست آن سفید و زرد می باشد.(بیشتر بازار پسندی به دلیل مفید بودن رنگ پوست استخوانی آن است)

گلدهی و میوه دهی

این رقم از ارقام زود گل محسوب می شود و

گلدهی در این رقم در سالهای مختلف به طور متوسط از 4 فروردین شروع و تا 12 فروردین ادامه دارد

رشد مغز از 10 تیرماه شروع می شود و

میوه در اواسط شهریور قابل برداشت می باشند

تراکم پسته در خوشه متوسط و تقریبا در هر خوشه 18 دانه پسته در پایان فصل رشد قابل برداشت است

که از نظر تعداد دانه در خوشه در ردیف بهترین ارقام خراسان به شمار می آید.

به طور متوسط 14 درصد از میوه ها پوک بوده اند وزن یک دانه پسته تر 30 گرم پسته خشک 54 گرم مغز حاصل می شود و

بیش از 98 درصد میوه ها خندان بودند (شرافتی، جوانشاه و همکاران، 1389).

میوه در اواسط شهریور قابل برداشت می باشند

تراکم پسته در خوشه متوسط و تقریبا در هر خوشه 18 دانه پسته در پایان فصل رشد قابل برداشت است

که از نظر تعداد دانه در خوشه در ردیف بهترین ارقام به شمار می آید.

به طور متوسط 14 درصد از میوه ها پوک بوده اند وزن یک دانه پسته تر 30 گرم پسته خشک 54 گرم مغز حاصل می شود و

بیش از 98 درصد میوه ها خندان بودند (شرافتی، جوانشاه و همکاران، 1389).

مقدار پروتئین مغز بین 16-15 درصد و چربی آن 59-58 درصد است.

سال آوری در این رقم شدید است و چنانچه مدیریت در سال on ضعیف باشد سال off تقریبا روی درخت میوه وجود نخواهد داشت.

در شرایط شور (EC آب آبیاری= 8 دسی زیمنس برمتر) از هر درخت احمدآقایی در استانه باردهی (نه سال پس از پیوند) و در سال بار 7 کیلوگرم ودر هر هکتار 2800 کیلوگرم برداشت شده است.

نیازهای اکولوژیکی

اطلاعات زیادی در این مورد موجود نیست

اما در شرایط اقلیمی منطقه فیض آباد عملکرد مناسبی داشته است.

شایان ذکر  است در سال هایی که تنش دمایی در تابستان زیاد بود بخش ناچیزی از میوه دچار عارضه آفتاب سوختگی شده بودند

بنابراین اینگونه به نظر می رسد که نسبت به بسیاری از ارقام دیگر طیف گسترده تری از شرایط اقلیمی را تحمل می نماید.

عکس العمل به شوری

اگرچه در خراسان سطح زیر کشت آن پایین است

اماکاشت آن در شرایط اب و خاک با شوری کم و زیاد انجام شده است و

علائم خاص و برجسته ای از اثرات شوری روی درخت مشاهده نگردیده است

البته اظهار نظر قطعی در این مورد نیاز به مطالعه تخصصی بیشتر دارد.

اصول کاشت و پرورش

چون از نظر غذایی رقم پرتوقعی است

بنابراین باید سعی شود در خاک های حاصلخیز کاشته شود بهترین فاصله کاشت برای این رقم 6 متر بین ردیف و 4 متر روی ردیف است.

به دلیل ضعیف بودن درجه اتصال میوه به خوشه در زمان رسیدن کاشت آن در مناطقی که در شهریور احتمال وزش بادهای شدید وجود دارد توصیه نمی شود.

توجیه اقتصادی کاشت این رقم

در ارتباط با رقم احمدآقایی توجه به نکات زیر حائز اهمیت است.

1- باردهی خوب در سال بار از هر درخت 15 ساله به طور متوسط 20 کیلوپسته تر قابل برداشت است

با احتساب 400 درخت در هکتار عملکرد حدود 8 تن در هکتار دور از دسترس نیست.

2- سال آوری شدید

3- دارای قیمت بسیار منساب سفیدی پوست استخوانی و رنگ قرمز سطح مغز در قسمت خندانی میوه موجب گردیده است

که از بازار پسندی بالایی برخوردار باشد این رقم به همراه رقم اکبری همیشه بالاترین قیمت در بازار را داشته است.

این رقم که از ارقام معروف و تجاری کشور است

برای اولین بار توسط فردی به نام حاج علی شریفی در روستای دهنو از توابع رفسنجان شناسایی و انتخاب گردید.

بیشتر معروفیت این رقم به دلیل درشتی میوه آن است

در خراسان حدود 7000 هکتار کله قوچی کاشت شده است

عملکرد این رقم در بعضی مناطق همانند بخش های شمالی سبزوار رضایت بخش بوده است

اما در منطقه فیض آباد از ارقام ناسازگار شناخته شده و باغداران رضایت چندانی از آن ندارند.

ریخت شناسی

رقم کله قوچی از ارقام کم رشد است

عادت رشد آن گسترده است

برگ ها در این رقم کوچک و درصد بیشتری از برگ ها در این رقم پنج برگچه ای می باشد

شکل برگچه انتهایی تخم مرغی و نوکار است و اندازه آن بزرگتر از برگچه های جانبی است

میوه از نوع فندقی و درشت است

در سال های اول بعد از پیوند غالبیت انتهایی در آن شدید است و

در نتیجه رشد رویشی شاخه سال جاری ارتفاع درخت افزایش می یابد

اندازه جوانه گل بزرگ و دارای شاخه های قطور است.

گلدهی و میوه دهی

این رقم از زودگل ترین ارقام شناخته شده است.

تقریبا از اواخر اسفند جوانه های گل متورم می شود

گلدهی به طور متوسط از 7 فروردین اغاز و در 12 فروردین پایان می یابد.

رشد سریع مغز از دهه اول تیرماه شروع می شود برداشت ازاواخر شهریور امکان پذیر است.

یکی از دلایل اصلی توسعه این رقم در کشور درشتی میوه آن است

چنانکه وزن آن از سایر ارقام تجاری و شناخته شده بیشتر است

در این رقم به علت درشتی میوه ها به طور متوسط در هر خوشه تعداد 18 دانه وجود دارد وزن یک دانه پسته تر حدود 3.9 گرم و وزن یک دانه خشک آن نیز 1.45 گرم است.

انس در این رقم 20 است.

مغز نیز 56 درصد وزن خشک را تشکیل می دهد نسبت پوست سبز به وزن تر میوه حدود 40 درصد است

درصد پوک آن نیز در حدود 7 درصد است

درصد ناخندانی آن 87 درصد است

که از بسیاری از دیگر ارقام تجاری بیشتر است .

مقدار پروتئین مغز 20.2 درصد و درصد چربی 49.4 است

سال آوری در این رقم نسبتا پایین است.

در شرایط شور (EC اب آبیاری= 8 دسی زیمنس بر متر) از هر درخت برگ سیاه در آستانه باردهی (نه سال پس از پیوند) 3.5 کیلوگرم و در هر هکتار 1400 کیلوگرم برداشت شده است.

نیازهای اکولوژیکی

در بین ارقام مورد مطالعه کمترین نیاز سرمایی متعلق به این رقم است و

با حدود 600 ساعت تامین می گردد

در سال 1384 که سرمای دیررس بهاره از 17 تا 19 فرودین (8- درجه سانتیگراد) به بخش های وسیعی از درختان میوه کشور و به خصوص پسته استان خراسان خسارت وارد نمود

به درختان رقم کله قوچی که میوه آنها در مرحله ارزانی بود نیز خسارت سنگینی وارد شد

کاشت این رقم در مناطقی که احتمال وقوع سرمای بهاره زیاد است

با ریسک بالایی همراه است

در اثر سرما و یخبندان شدید زمستان 1386 (27- درجه سانتیگراد) تنه در درختان کله قوچی ترک برداشت

دردرجه حرارت های بالاتر از 43 درجه سانتیگراد احتمال آفتاب سوختگی میوه وجود دارد.

 عکس العمل به شوری

کله قوچی در بین ارقام معروف و تجاری کشور به شوری حساس است و

در اثر شوری های بالا برگ ها ریز شده و مبتلا به سوختگی حاشیه برگ می شود

زمانی که به عنوان پایه مورد استفاده قرار گیرد توانایی بالایی در جذب عناصرمس، آهن و منگنز نشان می دهد.

اصول کاشت و پرورش

همانطور که قبلا اشاره شد این رقم از رشد متوسطی برخوردار است

مناسبترین فاصله کاشت برای این رقم 6 متر بین ردیف و 4 متر روی ردیف است.

در مناطق با زمستان های نه چندان سرد قابل کشت است

در مناطقی که حداکثر درجه حرارت تابستان به حدود 40 درجه سانتیگراد برسد آفتاب سوختگی قابل توجه نخواهد بود و

درصد پوکی نیز در حد قابل قبولی خواهد بود

نظر به اینکه از ارقام خیلی زودگل است بنابراین باید نسبت درختان نر به ماده بیشتر از ارقام متوسط گل و حدود 1 به 20 در نظرگرفته شود.

توجیه اقتصادی کاشت این رقم

در ارتباط با رقم کله قوچی توجه به نکات زیر حائز اهمیت است.

الف- حساس به شوری

ب- باردهی کم

ج- حساس به پسیل

د- دارای قیمت مناسب

با توجه به موارد الف و ب و ج تا حد امکان باید از کاشت این رقم در بسیاری از مناطق خراسان جلوگیری شود.

بیشترین تنوع ژنتیکی پسته در ایران است

کلکسیون ارقام پسته رفسنجان (موسسه تحقیقات پسته) با 60 رقم ماده و 40 ژنوتیپ نر بزرگترین مجموعه است.

ذخایر ژنتیکی ارقام و گونه های گیاهی در هر کشوری یکی از منابع مهم توسعه آن کشور است

بر اساس مطالعات صورت گرفته به دلایل متعهد از جمله آتش سوری، سیل، تصرف و بهره برداری بی رویه از منابع طبیعی کاشت ارقا بر بازده و کنار گذاشتم ارقام کم بازده و … در مجموع موجب می شود که

به تدریج نسل برخی از ارقام و گونه های گیاهی از بین برود از چند دهه گذشته پروژه های ملی و بین المللی در سراسر دنیا به منظور حفظ منابع مهم ژنتیکی به اجرا درآمدهاست و

همه ساله هزینه های زیادی بابت تکمیل و نگهداری آنه صرف می شود.

از آنجا که پسته یک محصول بومی ایران، آسیای میانه، سوریه، ترکیه و افغانستان می باشد و

بر پایه مطالعات متعدد علمی بیشترین تنوع ژنتیکی پسته در ایران است

بنابراین شناسایی جمع آوری، حفظ و نگهداری آنها یکی از مهمترین برنامه ها و الویت های تحقیقاتی پسته بوده است و

بر این اساس در چند نقطه کشور از جمله کرمان، دامغان و خراسان (ایستگاه تحقیقات پسته فیض آباد) پروژه شناسایی انتقال و نگهداری ارقام و ژنوتیپ های پسته از حدود 3 دهه گذشته آغاز شده است.

در حال حاضر کلکسیون ارقام پسته رفسنجان (موسسه تحقیقات پسته)

با 60 رقم ماده و 40 ژنوتیپ نر بزرگترین مجموعه است.

برنامه ایجاد کلکسیون ایستگاه تحقیقت پسته فیض آباد از سال 1379 آغاز شد و

کار انتقال ارقام بومی و غیربومی از سراسر کشور تا سال 1382 به پایان رسید.

اکنون 17 رقم پسته به نام های:

پسته بادامی سفید فیض آباد،

پسته قرمز،

برگ سیاه،

دانشمندی،

پسته گرمه،

اکبری،

کله قوچی،

اوحدی،

فندقی،

احمدآقایی،

علم بادامی زرند،

فندقی 48،

شاه پسند،

عباسعلی،

خنجری و

ممتاز و

10 ژنوتیپ چدید در قالب طرح آماری بلوک های کامل تصادی پیوند زده شده است و

تاکنون در قالب پروژه های مختلف تحقیقاتی مطالعات متعددی در مورد آنها انجام شده است.

شایان ذکر است که علاوه بر ارقاع و ژنوتیپ ها چندین فتوتیپ متعلق به ارقام بادامی سفید فیض آیاد و پسته قرمز (ارقام بومی منطقه فیض آباد) در این کلکسیون وجود دارد

علاوه بر این

مجموعه با ارزشی از ژنوتیپ های نر (گرده دهنده)

شامل ژنوتیپ های

زودگل،

متوسط گل و

دیرگل و

سه گونه P.Palastinea, P. mutica, P.atlantica, P.Integrima در این کلکسیون نگهداری می شود.

بر اساس آخرین آمار منتشر شده از طرف سازمان خواربار و کشاورزی (FAO) در سال 2009 میلادی سطح زیرکشت بارور پسته در دنیا 660 هزار هکتار بوده است.

ایران با دارا بودن 450 هزار هکتار سطح زیر کشت حدود 72 درصد این سطح را به خود اختصاص داده است.

پس از ایران کشورهای آمریکا با 61 هزار هکتار ترکبه با 43 هزار هکتار، سوریه با 42 هزار هکتار و چین با 25 هزار هکتار سطح زیر کشت باغ های بارور پسته از دیگر کشورهای عمده پسته خیز دنیا محسوب می شوند.

حدود 97 درصد از سطح زیر کشت پسته در ایران در دوازده استان:

کرمان ، خراسان رضوی، یزد، سمنان، فارس، خراسان جنوبی، مرکزی، سیستان، قم، اصفهان، قزوین و تهران واقع شده است

اما مجموعآ در 21 استان کشور پسته کشت شده است.

بر طبق آمار منتشر شده حدود 50 هزار باغ پسته در خراسان رضوی وجود دارد

که به ترتیب در شهرستان های مهولات (فیض آباد) بردسکن، گناباد، خلیل آباد، نیشابور و سبزوار قرا ردارند.

بر اساس پژوهش های انجام شده مشخص شده است که

ارقام اوحدی،

فندقی،

کله قوچی،

اکبری، بادامی ،

پسته گرمه،

پسته قرمز،

احمدآقایی،

ممتاز و عباسعلی

از مهمترین و معروفترین ارقام موجو در باغ های پسته خراسان رضوی است.

بر اساس آمار منتشر شده توسط سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) در سال 2007 میلادی میزان تولید پسته در جهان 517 هزار تن بوده است و

ایران با تولید حدود 230 هزار تن (معادل 44 درصد) بالاترین میزان تولید پسته را در جهان دارا بوده است

پس از ایران کشورهای آمریکا با 108 هزار تن ترکیه با 73 هزار تن سوریه با 52 هزار تن، چیت با 38 هزار تن کشورهای مهم تولید کننده پسته بوده اند.

پسته از جمله گیاهانی است که تحمل بالایی به شوری و خشکی دارد

ایران قطب اصلی کاشت پسته در دنیا است

ایران با قرار گرفتن در کمربند خشک جهان از نزولات جوی کمی برخوردار است

مناطقی که بارش سالانه آنها کمتر از پانصد میلیمتر باشد جط مناطق بیابانی دسته بندی می شوند

بر این اساس تقریبا تمام فلات مرکزی ایران (که کانون پسته کاری کشور می باشد) در زمره مناطق بیابانی قرار می گیرند

پایین بودن میزان بارش و بالا بودن تخیر زیاد آب از خاک در مجموع موجب شده است

که کاشت گیاهان مقاوم به شوری و با نیاز آبی پایین در الویت برنامه های توسعه تحقیقاتی و کشاورزی کشور قرار دارد.

پسته از جمله گیاهانی است که تحمل بالایی به شوری و خشکی دارد و

در شرایطی که بسیاری از گیاهان زراعی و باغی قادر به رشد نیستند و

با عملکرد اقتصادی مناسبی ندارند می توانند به  خوبی رشد کند و

محصول مناسبی تولید نماید به همین دلیل پسته از دیرباز یکی از درختان مهم میوه در بخش های وسیعی از فلات مرکزی و منطاق حاشیه کویر بوده است.

به دلیل افزایش بی سابقه جمعیت نیاز به تامین آب سلام غذای کافی و تولید درآمد اقتصادی خانواده ها برداشت بی رویه از منابع آبهای زیرزمین در چند دهه گذشته روند افزایشی به خود گرفته و

نتیجه آن بالا رفتن املاح این آبها و پایین افتادن سطح ایستایی سفره هیا زیرزمینی بوده است و

به همین دلایل سطح زیرکشت باغ های پسته نیز با شتاب بیشتری نسبت به گذشته افزایش یافته است

به طوریکه هم اکنون از مرز نیم ملیون هکتار فراتر رفته است.

بر طبق بررسی های انجام شده ایران قطب اصلی کاشت پسته در دنیا است

وجود جنگل های پسته خودرو و دیم در شمال شرق کشور و تنوع بالای ارقام و ژئوتیپ های پسته دلیل بر این مدعاست

پسته از جمله گیاهانی است که به دلیل دو پایه بودن گره افشانی آزاد و تکثیر جنسی از تنوع ژنتیکی زیادی برخوردار است

تاکنون دهها رقم پسته خوراکی متعلق به گونه (Pistacia vera) در ایران شناسایی شده است

که تنها بخشی از آنها در سطح تجاری معرفی شده و کشت می شوند.

از آنجا که در بسیاری از موارد خصوصیات ژنتیکی هر رقم با رقم دیگر متفاوت است

بنابراین بایسته است که برای شرایط اقلیمی اب و خاک متفاوت و

همچنین برای ذائقه های گوناگون و اهداف مختلق تولید (تازه خوری، خشکبار و فرآورده های غذایی) ارقام و ژئوتیپ هایی را معرفی نمود

که ضمن پایین بودن هزینه تولید آنها از پتانسیل مناسبی برای مصرف نیز برخوردار باشند.

اولین ارقام نتیجه پرورش و اهلی شدن پسته خودرو بوده است

که توسط طبیعت صورت گرفته و از طریق گزینش انسان تکمیل شده است

همانطور که می دانیم راه تکثیر پسته استفاده از بذر (تکثیر جنسی) است و

چون گرده افشانی آزاد در پسته صورت می گیرد،

بنابراین تنوع ژنتیکی بسیار بالا است و اگر هر بذر کاشته شده پیوند نشود یک ژئوتیپ جدید پدید خواهد آمد و

از بین تعداد زیادی نهال بذری که به مرحله باردهی می رسند

بخش کوچکی از آنها از صفات و ویژگی های مطلوبی برای انتخاب برخوردار خواهد بود.

پسته برای آرامش قلب و آرام کردن اعصاب مفید

املاح فراوان موجود در پسته به خصوص پتاسیم، روی، مس و آهن در سیستم های آنزیماتیک شرکت دارند و

بودن آنها در بیوسنتز به عنوان میانجی های عصبی ضروری است.

کمبود این املاح به خصوص آهن در کاهش توانایی های ذهنی مؤثر بوده و

در ضمن می تواند توان فرد را در مقابل بسیاری از عوامل استرس زا کاهش دهد.

همچنین این نوع از کربوهیدرات ها، قند خون را دیر بالا می برد و

دیر هم پایین می آورد در نتیجه هورمون های استرس زا در بدن ترشح نمی شوند.

براساس تحقیقات محققین کانادایی، پسته برای آرامش قلب و آرام کردن اعصاب مفید می باشد.

پتاسیم موجود در پسته برای تنظیم مایعات و الکترولیت های بدن و بهبود عملکرد اعصاب و عضلات نیز مفید است.

همچنین مغز پسته به علت داشتن ویتامین های گروه B به عنوان یک آرام بخش اعصاب محسوب می شود.

پسته باعث عملکرد درست مغز می شود و شخص را آرام می نماید.