مناطقی از کشور از لحاظ آب و هوایی و شرایط محیطی مناسب کاشت و پرورش پسته می باشند
که دارای زمستان خیلی سرد و تابستان گرم و طولانی باشد و معمولاً این شرایط در بالاتر از ارتفاع 800 تا 900 متر از سطح دریا فراهم بوده و در کرمان تا ارتفاع 1850 متر نیز کاشته شده است.
به هر
حال میزان حرارت تابستان دیررس بهاره و هم چنین وزش بادهای گرم و خشک در بهار مانع
تلقیح بوده و رطوبت زیاد در طوب فصل رشد گیاهی باعث تشدید حمله بیماری های قارچی
به درخت پسته می گردد.
جهت کمک به بیداری و رویش جوانه های خواب و تولید گل آذین های به صورت عادی و سرعت رشد و باردهی، درخت پسته حداقل به 1000 ساعت سرمای (کمتر از 7 درجه سانتی گراد) زمستانه نیازمند است و
اگر کم تر از 670 ساعت باشد گلدهی و برگ دهی درخت به تأخیر می افتد برگ ها نامنظم و بدقواره و تولید محصول کاهش می یابد مضافاً به این که هیچ گونه مواد شیمیایی یا کمکی نیز به رفع این کمبود مؤثر نخواهد بود.
شرایط اقلیمی و اکولوژیکی پسته
درخت پسته را به راحتی می توان در اغلب خاک ها با بافت و جنس مختلف کاشت،
به طوری که در زمین های آهکی و شور هم طاقت و تحمل آن بهتر از سایر درختان میوه بوده اما در اراضی زه دار و کم عمق و سخت و سنگی تولید مطلوبی به بار نمی آورد.
بهترین خاک مورد پسند پسته خاک های شنی رسی است که دارای تهویه و زهکش مناسب باشد.
هر چه عمق آن بیشتر و یکنواخت تر باشد رشد درخت بهتر و تولید آن بیشتر خواهد شد.
چنان که قبلاً نیز اشاره شد ریشه درخت پسته خاصیت آب یابی داشته و در شرایط سخت بی آبی نیز زنده می ماند.
با وجود این از نظر اقتصادی بهترین نتیجه کاشت و تولید محصول وقتی حاصل می شود که درخت به حد کافی آب خورده و آبیاری آن با توجه به شرایط آب و هوایی محل و نیاز درخت پسته تنظیم شده باشد.
محصول پسته ایالت کالیفرنیا در آمریکا از نظر کمی، رشد سریع و فوق العاده داشته و مخصوصاً در سال های اخیر، میزان محصول آن از کشور ترکیه، پیشی گرفته و با پسته ایران به رقابت برخاسته است.
در حال حاضر میزان محصول پسته آمریکا به حدود یک چهارم میزان محصول پسته ایران رسیده است.
با این همه محصول پسته آمریکا از نظر کیفیت و مرغوبیت و طعم و لطافت در سطح پایین تری از سته ایران است.
درختان پسته درآمریکا طبیعت ثانوی پیدا کرده اند،
چرا که این درختان در ایالت کالیفرنیا به زحمت می توانند برودت 7 تا 10 درجه زیر صفر را در زمستان تحمل کنند در حالی که همین درختان در مبدأ و سرزمین اصلی خود ایران به سهولت به سرمای 18 تا 22 درجه سانتی گراد زیر صفر سازگاری نشان می دهند.
به نظر می رسد که برودت زمستانی هوا (صفر تا 10 درجه زیر صفر) برای فعال شدن سلول های جوانه های درخت پسته در بهار لازم باشد.
بمبوئر کارشناس آمریکایی نوشته است: درختان پسته در ساکاتن ایالت اریزونا به طور متوسط هر پنج سال یک مرتبه محصول می دهد و علت آن هم فراهم نشدن درجه برودت کافی جهت شکستن خوابیدگی جوانه نهفته است.
علاوه بر این درختان پسته در ایران با خشکی و گرمای صفر هوا سازگار شده اند،
به طوری که میزان بارندگی سالانه در تمامی نقاط پسته خیز ایران به مراتب کمتر از ایالت کالیفرنیا یا اریزونا است.
مثلاً در شهر ساکاتن ملدل میزان بارندگی سالانه در یک دوره طولانی 230 میلی متر و در برخی از مناطق پسته خیز کالیفرنیا بیشتر از 300 میلی متر است.
در حالی که در کرمان معمول میزان بارندگی سالانه در یک دوره 23 ساله 140 میلی متر و در ناحیه رفسنجان به مراتب کمتر و در حدود 80 تا 120 میلی متر بوده است.
بدون تردید همین ایستادگی و مقاومت درختان پسته ایران در مقابل درختان پسته در کالیفرنیا، که با صعوبت اقلیمی و شرایط نیمه بیابانی مواجه نیتسند این اقبال را ندارند که میوه های لطیف، هم طراز پسته ایران، به بار آورند.
کارشناسان آمریکایی خود به این واقعیت پی برده اند.
مطالعات و بررسی آنها روی درختان پسته بیشتر در جهت بهبود بخشیدن کیفیت پسته آمریکاست،
اما بعید می نماید که به این زودی ها به نتیجه مطلوبی برسند.
به هر حال با گذشت زمان واقعیاتی مثبت یا منفی، نتایج حاصل از توسعه خارق العاده پسته کاری در ایالت کالیفرنیا را در پیش روی آیندگان قرار خواهند داد.
پسته محصولی است که با شهرت بی نظیر خود، نام سرزمین ما را در اقصی نقاط دنیا بر زبانها جاری می سازد.
پسته میوه مطلوب و پرطرفداری است که از گروه مغزه ها بوده و در میان همه اقلام خشکبار به درستی به سلطان مغزها شهره شده است.
نگاهی گذرا به تاریخ اولیه تمدن ها، خاصه در آسیای غربی، خاورمیانه و ایران باستان نشان می دهد که نام پسته و مبادله آن بین اشراف از دوران بسیار قدیم به عنوان یک هدیه بسیار باارزش دیده می شود.
امپراطوران و سلاطین چهار الی پنج هزار سال قبل، این میوه با ارزش را جزء هدایای خود به روسای کشورهای دیگر، قرار می دادند.
در برخی مدارک قدیمی تر تا حدود 7000 سال قبل آثار پسته دیده می شود که احتمالاً قدیمی ترین میوه جهان محسوب می گردد.
به رغم سابقه طولانی پسته در ایران، پسته کاری در نیم قرن اخیر توسعه بیش از پیش و فزاینده یافته است.
امروزه کشورهای مختلفی در جهان پسته را تولید می نمایند که از میان آنها در هفت کشور جنبه تجارتی داشته و بقیه به میزان جزیی تولید می کنند.
از کل تولید حدود 400 هزار تن پسته در جهان، ایران با حدود 57 درصد مقام اول و آمریکا با 17 درصد مقام دوم را داراست.
در سال 1376 میزان تولید پسته در ایران حدود 240 هزار تن و میزان صادرات آن 140 هزار تن بوده است که پسته و مغز پسته مقام اول صادرات کالاهای کشاورزی است.
ارزش غذایی، خوشمزگی، هضم راحت و کالری بالا از ویژگی هایی است که آن را در نیام اکثر میوه ها برتر ساخته است.
به علاوه انواع ویتامین ها و مواد معدنی در پسته به حد قابل ملاحظه ای وجود دارد.
تاریخچه پسته
نظرات مختلفی در مورد محل پیدایش پسته وجود دارد:
یک نویسنده فرانسوی آن را بومی، عربستان و سوریه و دانشنامه بریتانیکا پسته را بومی ایران می داند.
اما دانشنامه آمریکانا پسته را از آسیای غربی و لاروس از آسیای صغیر می داند.
در کتاب دانشنامه فارسی، خاورمیانه و نواحی مدیترانه به عنوان زادگاه پسته یاد شده است.
کتاب دانشنامه فارسی
در کتاب مروج الذهب و معادن الجواهر نوشتۀ ابوالحسن علی بن حسین مسعودی مورخ و جهانگرد قرن چهارم هجری قمری آمده است:
چون آدم از بهشت بیرون شد مشتی گندم و سی شاخه از درختان بهشت همراه داشت که از آن جمله ده میوه پوست دار بود: بادام، فند، و پسته.
کتاب مروج الذهب و معادن الجواهر نوشتۀ ابوالحسن علی بن حسین مسعودی
در تورات نیز در باب 43 از سفر پیدایش گفته شده است :
که یعقوب هنگام فرستادن فرزندانش به دربار حاکم مصر، یوسف، توصیه می کند که از محصولات سرزمین خود به عنوان پیشکش برای او ببرند که در آنها از عسل، کتیرا و پسته نام برده شده است.
رتولد لوفر ایران شناس آمریکایی
ایشان نام درخت پسته را در زبانهای یونانی، لاتین، زبانهای اروپایی، عربی، ترکی، روسی، ژاپنی و دیگر زبانها از نام ایرانی این درخت مشتق می داند در پارسی قدیم نام این درخت پیستاکاو، در پارسی میانه (پهلوی) پیستاک بوده و بعدها به پسته تبدیل شده است.
برخی پژوهشگران
کشت پسته را در زمان پارت ها و نواحی خراسان و پس از اسلام قم می دانند که بعنوان
قدیمی ترین ناحیه پسته خیز ایران پس از اسلام است که پیشینه آن به نیمه اول قرن
هجری می رسد و در سال 340 هجری درختان پسته آنجا مشمول مالیات بوده است.
پسته کاری در منطقه کرمان را به قرن دوازدهم هجری نسبت می دهند اما اولین نوشته درباره پسته دامغان، سمنان و قزوین مربوط به قرن هفتم هجری است
استاد عبدالحسین زرین کوب معتقد است که علاقه روزافزونی که بازار مبادلات جهانی در این سالها به محصول پسته ایران نشان می دهد،
سعی در بهتر شناخت این محصول و اهتمام و ارزیابی نقش آن در تاریخ بازرگانی و کشاورزی و در سراسر عرصه فرهنگ ایران التزام می کند.
استاد عبدالحسین زرین کوب
به علاوه توجه به این نکته که آنچه به عنوان محصولات غذایی در هر مرز و بوم به دست می آید،
در ایجاد و پرورش نیروی حیاتی و سجیه و منش اقوام، تأثیر قابل ملاحظه ای دارد و مطالعه درباره هر یک از این گونه رستنیهای مغزی را موجب مزید دقت در تاریخ و فرهنگ اقوام نشان می دهد و
از این حیث تحقیق در باب محصولاتی چون پسته و زعفران و خرما و بادام و انگور و نظایر آنها برای هر کسی که به تاریخ و فرهنگ ایران و نق ایرانیان در تاریخ تمدن عالم علاقه دارد، جالب، سودمند و آموزنده خواهد بود.
بدون شک، اینکه ایران ـ خاصه نواحی شرقیآن ـ یک منشا باستانی پسته کوهی و اهلی بوده است،
اینکه در بسیاری از زبانهای اقوام عالم نام پسته از ریشه ایرانی کلمۀ مأخوذ به نظر می رسد و اینکه به حکم شواهد و قراین کشت پسته از دیرباز از طریق ایران در جاهای دیگر و از جمله در سواحل آسیایی و آفرقایی مدیترانه انتشار یافته است،
دست زدن به یک رشته تحقیق جامع در باب این محصول را همچون نوعی تعهد برای عرصه تحقیقاتی ایران ضروری ساخته است.
نقل است از ولفگانگ کناوت کسترشق آلمانی: هنگامی که ازدهاک به شکست خود از لشکریان کوروش نظر افکند فریاد زد
«ای وای بر ما چه دلاورند این پارسیان پسته خوار!» استنباط از این گفته این است که پسته از خوراکیهای عمده و نیروبخش ایرانیان بوده و در سرزمین های ایرانی خارج از ایالات ماد (یعنی در قلمرو پارسها) درختان پسته فراوانی با محصول درخور توجه وجود داشته است.
ولفگانگ کناوت کسترشق آلمانی
ریشه کلمه پسته که یک واژه ایرانی است مإخوذ از گویش مردم سرزمین خراسان در ادوار باستان است.
تلفظ کلمه پسته در زبان عربی «فستق» در زبان انگلیسی پیستاچیو، ایتالیایی نیز به همین شکل، در لاتین پیستاسیوم و در زبان یونانی پیستاکیون یا پیستاکه تلفظ می شود که همگی برگفته از نام فارسی آن هستند.
تلفظ این کلمه قبل از اسلام به همین صورت بوده زیرا در عصر ساسانیان محله ای با نام ایرانی بازار پسته شکنان در شهر بخاران وجود داشته است.
این وجه تسمیه ایرانی با پارسی بیانگر این واقعیت است که کلمه پسته (و نیز فعل شکستن) به همین صورت که امروز تلفظ می شود رایج بوده است.
این بازار در دهه های اول هجری در شهر بخارا بر جای بوده است.
سابقه کشت
در ایران و جهان
کشت پسته از سالیان دراز در ایران مرسوم بوده و محصول آن جزو تنقلات اشراف و دربار بشمار می رفت.
موطن اصلی
این درخت ایران است و مدارک بدست آمده نشان می دهد که این درخت از پنج هزار سال
پیش در ایران وجود داشته و کاشت این درخت از 1600 سال پیش در قزوین معمول بوده و
از آنجا به دامغان ـ اردکان ـ رفسنجان و کرمان منتشر شده است.
مردمان خاورمیانه از قرنها قبل برای پسته اهمیت و احترام فراوانی قائل می شده اند و در افسانه ها آمده است که ملکه سبا چون از پسته خوشش آمده بود
که در زمان او فقط به درباریان و اعیان و اشراف اجازه خوردن آن داده می شد.
ملکه سبا
در ایران طی سه هزار سال گذشته یکی از میوه های اشرافی بوده و ذکر شواهد زیر را در زمینه قدمت تولید پسته در ایران بی مناسبت نمی دانند:
1ـ
چندی پیش در یکی از کتیبه هایی که در محل ابنیه تاریخی یونان بدست آمده شرحی دیده
شد که در آن به پسته ایران اشاره رفته است.
2ـ هرودت مورخ مشهور در کتاب خود درباره کشت پسته در ایران به ویژه در خصوص دو پایه بودن آن اشاره نموده است.
هرودت مورخ مشهور
3ـ طبق تحقیقات علمای گیاه شناسی گونه های مختلف نوع پی. ورا در دنیا منحصراً در منطقه بین ترکمنستان ـ افغانستان و ایران به صورت جنگلهای انبوه وجود دارد و
احتمال قطعی می رود که این منطقه موطن اصلی پسته هایی است که اکنون در ایران و سایر کشورها کشت و بهره برداری می شود.
انتظار و کشت درخت پسته در اروپای جنوبی و سواحل مدیترانه در سده اول مسیحیت صورت گرفته است و ابتدا بوسیله یکی از امپراطولان رم بنام ویتلیوس از ایران به رم برده شد.
سپس در اواخر قرن اول مسیحی به وسیله شخصی به نام کلاویوس پمپیوس از رم به کشور اسپانیا برده شد.
کشت پسته در سال 1890 به کالفرنیا رسید و در سال 1973 سطح زیرکشت پسته در کالیفرنیا به 3000 هکتار و در سال 1981 به 4750 هکتار رسیده است
امروزه با توسعه باغات تجاری پسته کالفرنیا، آمریکا بعنوان یکی از عمده ترین تولید کنندگان پسته در دنیا مطرح می باشد.
قابل ذکر
است که جنگلهای وحشی و خودروی پسته در منطقه شمال شرق ایران در ناحیه سرخس و مناطق
جنوبی تر آن تا تربت جام بطور گسترده ای وجود دارد.
در حال حاضر استان کرمان و منطقه رفسنجان بعنوان مهمترین منطقه پسته کاری در ایران و جهان محسوب می شود.
بطوری که از 446 هزار پسته کاری ایران 80% مزارع در استان کرمان و 120.000 هکتار در رفسنجان می باشد.
علیرغم
سابقه طولانی پسته در ایران بیشتر پسته داری ها در نیم قرن اخیر توسعه یافته و از
دلایل بارز این توسعه و توجه می توان بالا رفتن ارزش اقتصادی پسته و صادرات آن و
آشنایی باغداران با خصوصیات مطلوب این گیاه به شوری و خشکی را نام برد.
همزمان با توسعه کشت پسته در ایران پسته کاری در کشورهای دیگری نیز مانند آمریکا، سوریه، ترکیه و افغانستان حتی اروپا گسترش یافته است.
بیشینه
1/0 برای مغز پسته درسته
بیشینه
2/0 برای مغز پسته مخلوط
بیشینه
5/0 برای مغز پسته شکسته
رطوبت
درصد
وزنی
بیشینه
5 برای مغز پسته خام
بیشینه
3 برای مغز پسته برشته
سوختگی
در مغز پسته برشته
درصد وزنی
بیشینه
5/0
نمک
در مغز پسته شور
درصد
وزنی
بیشینه
5/0
مجموع
آفلاتوکسین ها
پی
پی بی
مطابق
استاندارد 5925
مانده
آفت کش ها
پی
پی ام
مطابق
استاندارد 13118
شمارش
کلی میکروارگانیسم ها
واحد
تشکیل کلونی در گرم (cfu/g)
100000
برای مغز خام
10000
برای مغز برشته
کلی
فرمها
واحد
تشکیل کلونی در گرم (cfu/g)
100
برای مغز خام
10
برای مغز برشته
کپک
واحد
تشکیل کلونی در گرم (cfu/g)
1000
برای مغز خام
100
برای مغز برشته
اشرشیا
کلی
واحد
تشکیل کلونی در گرم (cfu/g)
منفی
سالمونلا
تعداد
در 25 گرم
منفی
مغز
پسته بدون پوست مخلوط: مغزهایی که در هیگ یک از تعاریف بالا قرار نگیرند.
ـ خاکه، به ذران ریز مغز پسته بدون پوست سوم گفته می شود که از الک با قطر چشمه 2 میلی متر عبور کند.
رنگ مغز پسته بدون پوست سوم به رنگ طبیعی مغز پسته بدون پوست سوم که معمولاً برحسب رقم، طولذمدت رشد، زمان چیدن و مدت نگهداری آن متغیر و به رنگ زرد تا سبز سیر، متغیر می باشد.
گاهی در طی فرآیند پوست گیریف رنگ مغز پسته بدون پوست سوم قهوه ای و بد رنگ می شود. در جداول 2 و 2ـ7 ویژگی های مغز پسته بدون پوست ارائه شده است.
جدول 2 مغز پسته درسته بدون پوست از دید رنگ
ردیف
طبقه
رنگ
تعداد
مغز پسته درسته بدون پوست سوم هم رنگ در 100 گرم
1
سبز
سیر
90
2
سبز
90
3
سبز
روشن
90
4
سبز
مایل به زرد
90
5
زرد
90
مغز دانه ها به علت محتوای بالا چربی های غیراشباع در معرض اکسیداسیون قرار دارند.
ترکیب شدن چربی ها با اکسیژن هوا موجب تند شدن و فساد شیمیایی آن ها می شود.
برای نگهداری مغز دانه ها برای مدت طولانی باید آن ها را در ظروف نفوذناپذیر نسبت به رطوبت قرار داده و در یخچال یا فریزر نگهداری کرد.
رطوبت محیط مناسبی برای رشد قارچ ها فراهم می کند.
اگر امکان نگهداری در یخچال وجود ندارد، مغزها باید در ظروف دربسته در محیط خشک و خنک و دور از تابش نور خورشید نگاه داشته شوند.
مغز که قسمت خوراکی را تشکیل می دهد، دارای طعم خوشایند، رنگ سبز و پوست ظریف قهوه ای کم رنگ است که احتیاج به برداشتن این پوسته قبل از مصرف نیست.
این پوشش قهوه ای حاوی آنتی اکسیدان هایی است که این دانه غنی از روغن را از اکسیژن هوا و تند شدن محافظت می کند.
بعد از برداشتن پوشش قهوه ای، مغز با رنگ سبز روشن که نشان دهنده تازگی محصول است، قرار دارد.
مغز پسته کاربرد گسترده ای به عنوان تنقلات دارد.
علاوه بر این در صنایع گوناگون مانند تولید کره، روغن، حلوا، شیرین سازی، شکلاتف بستنی و غیره به عنوان غنی کننده، طعم دهنده و زینت دهنده کاربرد دارد. رنگ سبز مغز به دلیل وجود کلروفیل در آن است.
مغز پسته مانند دیگر محصولات خشکباری مغز دانه بسیار مقوی و مغذی است و منبع غذایی خوبی از بسیاری از ویتامین ها و املاح مورد نیاز بدن می باشند.
30 گرم مغز پسته (حدود 47 دانه) بیشتر از 10 درصد نیاز روزانه به فیبر، ویتامین ب 6، منیزیم، فسفر و مس را تأمین می کند.
جدول 3 ویژگی های فیزیکی، شیمیایی و میکروبی مغز پسته
عنوان
واحد اندازه گیری
حد مجاز
رنگ، بو و مزه
ـ
فاقد رنگ، بو و مزه غیرطبیعی
پراکسید
میلی اکی والان در کیلوگرم
بیشینه 1
یکنواختی از دید رنگ در مغز
پسته درسته بدون پوست سوم
تعداد در 100 گرم
کمینه 90 درصد عددی در یک طبقه
آفت زدگی
درصد وزنی
بیشینه 1 در مغز درسته بدون پوست سوم
بیشینه 3 در مغز پسته درسته بدون پوست
سوم شکسته، لپه، خرده و مخلوط
مواد خارجی (بقایای گیاهی)
درصد وزنی
بیشینه 1/0
خاکه
درصد وزنی
بیشینه 1/0 برای مغز پسته بدون پوست سوم
بیشینه 5/0 در مغز پسته درسته بدون پوست
سوم شکسته، لپه، خرده و مخلوط
مغز پسته دارای پوست سوم
درصد وزنی
بیشینه 2
مغز پسته قهوه ای و بدرنگ
درصد وزنی
بیشینه 1
رطوبت
درصد وزنی
بیشینه 5 برای مغز پسته خام
سوختگی در مغز پسته برشته
درصد وزنی
بیشینه 5/0
نمک در مغز پسته شور
درصد وزنی
بیشینه 5/0
مجموع آفلاتوکسین ها
پی پی بی
نمطابق استاندارد 5925
مانده آفت کش ها
پی پی ام
مطابق استاندارد 13118
شمارش کلی میکروارگانیسم
واحد تشکیل کلونی در گرم
بیشینه 100000
کلی فرمها
واحد تشکیل کلونی در گرم
بیشینه 100
کپک
واحد تشکیل کلونی در گرم
بیشینه 1000
اشرشیا کلی
واحد تشکیل کلونی در گرم
منفی
سالمونلا
تعداد در 25 گرم
منفی
علاوه بر اینکه مغز پسته حاوی مقدار زیادی استرول گیاهی است (تقریباً 60 میلی گرم در 30 میلی گرم) که موجب کاهش بیماری های قلبی و سرطان می شود.
همچنین مغز پسته منبع بسیار خوبی از اسیدهای چربی تک غیراشباع می باشد که جزو چربی های مفید بوده و به افزایش سطح کلسترول خوب بدون افزایش کلسترول بد کمک می کند.
مغز پسته همچنین دارای اسیدهای چرب ضروری مانند لینولئیک اسید و لینولنیک اسید است.
این اسیدهای چرب برای بدن ضروری است و فقط باید از طریق غذا تأمین شود.
مغز پسته همچنین حاوی برخی از عناصر غذایی و ویتامین E نیز حاوی درصد بالایی از پروتئین و عناصر معدنی مانند کلسیم؛ آهن و روی است.
مقدار ویتامین B1 موجود در آن از نصف لیوان برنج پخته بالاتر است.
مقدار فیتو استرول ها در آن بالاست که دارای آثار بسیار مفیدی هستند و در کاهش کلسترول خون نقش دارند.
آنتی اکسیدان های موجود در آن موجب کاهش خطر سرطان و دیگر بیماری های مزمن می شود.
هر 28 گرم 160 کیلو کالری فراهم می کند. در واقع میزان انرژی در مقایسه با دیگر دانه ها پایین تر است.
مردم اروپا و آمریکا مغز پسته را به سوپ، سالاد و سبزی ها اضافه می کنند و یا در تهیه سس از آن استفاده می کنند.
مغز پسته منبع خوبی از پتاسیم، فسفر و منیزیم است که این سه ریز مغذی در تنظیم فشار خون با اهمیت اند.
پژوهشگران با مطالعه تأثیر پسته روی فشار خون متوجه شدند که وقتی به طور مرتب در برنامه غذایی گنجانده می شود فشار خون کاهش نشان می دهد.
به علاوه مصرف مرتب پسته موجب کاهش سطح کلسترول بد LDL و سطح تری گلیسیرید در خون می شود.
وجود چربی های غیر اشباع و محتوای بالای ویتامین E و دیگر آنتی اکسیدان ها عامل این آثار سلامت بخش هستند.
به علاوه مقادیر قابل توجه مس، منیزیم و ویتامین های گروه B در پسته موجب تقویت عملکرد دستگاه عصبی می شود.
پسته دارای آهن بالاتری نسبت به بقیه مغز دانه ها است و به همین دلیل آن را خون ساز می نامند.
مصرف پسته خام به این منظور مفید است.
مدت زمان نگهداری تخمینی مغز پسته در رطوبت نسبی 65 تا 70 درصد در دمای صفر درجه سانتی گراد، یک سال و در دمای 8/17- درجه سانتی گراد حدود 3 سال می باشد.
1ـ پسته از آن دسته مواد غذایی است که همه عادت کرده اند که آن را به شکل فله ای خریداری کنند.
شاید خیلی های اصلاً خیر نداشته باشند که می توان پسته را به شکل بسته بندی شده و دارای پروانه بهداشتی نیز تهیه کردد.
البته خیلی ها هم این نکته را می دانند
اما با این وجود ترجیح می دهند که خرید خود را به شکل فله ای انجام بدهند
چون پسته فله ارزان تر از انواع بسته بندی شده است،
می توان آن را به حداقل میزان دلخواه خریداری کرد،
می توان آن را قبل از خرید امتحان کرد و هیچ هزینه اضافی هم بابت بسته بندی آن پرداخت نمی شود.
اما واقعیت این است که شرایط نگهداری، نحوه تهیه و فرآوری و بسیاری از عوامل دیگر وجود دارند که در سلامت پسته نقش تعیین کننده ای ایفا می کنند.
تهیه پسته بندی شده و دارای پروانه بهداشتی به این معنی است که خریدار می تواند از بابت تولید بهداشتی آن، آسوده خاطر باشد.
نکته بسیار مهم دیگر این است که پسته نیز مانند میوه های خشکباری قابلیت آلودگی به سموم قارچی نظیر آفلاتوکسین را دارد.
واحدهای صنعتی با توجه به وجود پروانه های بهداشتی و طبق ضوابط و دستورالعمل های وزارت بهداشت،
ملزم به اندازه گیری آفلاتوکسین بر روی محصولاتشان هستند اما در پسته هایی که به صورت فله ای عرضه می شود، این اندازه گیری های صورت نمی گیرد و محصول تولیدی قابل ردیابی نیستند.
اگر به هر دلیلی ترجیح داده می شود که خرید پسته به همان شکل سنتی انجام گردد،
باید موارد زیر مد نظر قرار گیرد:
1ـ سعی گردد تا حد امکان پسته از فروشگاه های معتبر که پسته باکیفیت مرغوب و تازه عرضه می کنند، خریداری گردد.
از خرید از دست فروشان خودداری گردد.
2ـ هنگام خرید پسته خشک خام به تازگی آن توجه گردد.
پسته تازه نباید هیچ گونه بوی نامطبوعی مانند بوی ماندگی، بوی تند یا ترشیدگی داشته باشد.
3ـ به ظاهر پسته خوب دقت شود وجود حفره یا کپک زدگی از نشانه های کهنگی آن است.
اگر در میان پسته، حشرات مرده یا زنده دیده شد، پسته کهنه و فاسد است.
4ـ مقداری از پسته را در دست خود ریخته، کمی منتظر مانده و سپس خالی گردد.
پس دادن رنگ روی دست نشانه غیربهداشتی بودن پسته است.
طبق دستورالعمل های بهداشتی، به کار بردن هر نوع رنگ حتی رنگ های مجاز خوراکی در تولید پسته ممنوع است.
در تولید و تهیه پسته های بسته بندی شده و دارای پروانه بهداشتی از هیچ گونه رنگی استفاده نمی شود و در صورت لزوم هم از رنگ های طبیعی مانند زعفران استفاده می کنند.
جدول – ویژگی های فیزیکی و شیمیایی پسته خشک طبیعی خندان خام
ردیف
ویژگی
حد قابل قبول
1
بو
و مزه
پسته
دارای بوی مخصوص به خود بدون هر گونه مزه
غیر
طبیعی، کهنگی، ماندگی، تلخی و تندی باشد
2
مواد
خارجی غیرمجاز
عاری
3
طعم
سوختگی (درصد عددی)
بیشینه
1
4
رطوبت
(درصد وزنی)
بیشینه
5
5
پراکسید
(میلی اکی والان گرم بر کیلوگرم)
بیشینه
1
6
نمک
(درصد وزنی)
بیشینه
2
7
مجموع
آفلاتوکسین ها
مطابق
با استاندارد ملی ایران شماره 5925
8
آفت
زدگی (درصد عددی)
بیشینه
6
9
آفت
زدگی آشکار (درصد وزنی)
بیشینه
3
10
کپک
زدگی (درصد وزنی)
بیشینه 0.2
11
مواد
خارجی (درصد وزنی)
بیشینه 0.6
12
مواد
خارجی غیر از پوست (درصد وزنی)
بیشینه 0.2
13
مغز
پسته آزاد (درصد وزنی)
بیشینه
2
14
عیار
پسته طبیعی خندان
کمیته
اظهار صادر کننده
5ـ از مصرف کم خندان ها هم پرهیز گردد.
پسته را در ظرف های آب گرم می ریزند تا رطوبت جذب کنند، بعد آن ها را داخل ظرف آب سرد می ریزند تا پوست شان به اصطلاح بترکد.
این اختلاف دمای ناگهانی، یا شوک حرارتی، روی کیفیت تأثیر منفی می گذارد و علاوه بر آن موجب نم کشیدن هم می شود.
این گونه پسته ها زودتر فاسد می شوند.
6ـ باید سعی گردد تا پسته ای انتخاب شود که شور نباشد و کمتر بو داده شده باشد.
امروزه این رقم به عنوان معروفترین پسته ایران شناخته می شود و حدود 60 تا 70 درصد سطح زیر کشت پسته را به خود اختصاص داده است
این رقم در سالهای 1320 تا 1330 در روستای فتح آباد از توابع رفسنجان توسط مهدی اوحدی شناسایی و انتخاب گردید.
رقم اوحدی از نخستین ارقامی است که حدود 3 دهه پیش به خراسان برده شده است
از مجموع پنجاه هزار هکتار پسته کاری در خراسان 10000 هکتار متعلق به رقم اوحدی است و
از این میزان بیشترش در شهرستان های بردسکن، خلیل اباد و گناباد وجود دارد.
ریخت شناسی
قدرت رشد درخت متوسط و عادت رشد آن گسترده است
غالبیت انتهایی در آن قوی و توانایی تولید شاخه جانبی در آن محدود است
اکثر برگها سه برگچه ای و اندازه برگچه انتهایی بزرگتر از برگچه های جانبی است
اندازه جوانه گل کوچک است تراکم خوشه پایین و رنگ پوست سبز میوه آن ارغوانی قرمز است.
گلدهی و میوه
دهی
این رقم از ارقام زودگل تا متوسط گل به حساب می آید.
گلدهی در این رقم در سالهای مختلف به طور متوسط از 3 فروردین شروع و
تا 10 فروردین ادامه دارد رشد مغز از هفتم تیرماه شروع میشود و
میوه ها در اواسط شهریور قابل برداشت هستند با وجود اینکه در هر خوشه 20 دانه پسته در پایان فصل رشد قابل برداشت است
به دلیل طویل بودن محور خوشه تراکم پسته در خوشه کم است و
نزدیک به 10 درصد میوه ها پاک بودند وزن یک دانه پسته نزدیک به 2.7 گرم و 38 درصد آن را پوست سبز تشکیل می دهد.
انس آن برابر 28 است از هر 100 گرم پسته خشک 57 گرم مغز حاصل می شود
بیش از 98 درصد میوه ها خندان بودند و درجه خندانی متوسط و بیشتر از نوع پشتی- شکمی می باشد.
در شرایط شور (EC اب آبیاری- 8 دسی زیمنس برمتر ) از هر درخت
اوحدی در آستانه باردهی (نه سال پس از پیوند) 3 کیلوگرم و در هر هکتار 1200
کیلوگرم برداشت شده است.
نیازهای اکولوژیکی
این رقم در مناطق مختلف و با شرایط اقلیمی متفاوت همچون مناطق با تابستان بسیار گرم و خشک و برعکس نواحی که تابستان ها معتدل تر دارد کاشت شده است
نتایج بدست آمده گویای این واقعیت است که به دلیل اینکه تاج درخت متراکم نیست و
سطح برگ کوچک است
بخش زیادی از تنه و میوه در معرض افتاب شدید و وزش بادهای شدید قرار می گیرد و
در نتیجه درصد پوکی افتاب سوختگی میوه و تنه افزایش می یابد
در هیچ کدام از مناطق علائمی که نشان دهنده عدم تامین نیاز سرمایی باشد مشاهده نشده است.
پیشنهاد می
شود
در ارتباط با رقم اوحدی توجه به نکات زیر حائز
اهمیت است:
الف- باردهی متوسط
ب- سال اوری متوسط
ج- حساس به شوری
د- حساس به پسیل
با توجه به جمیع جهات و از آنجایی که شوری در آینده مهمترین عامل محدود کننده است و
این رقم در برابر شوری متحمل نیست بنابراین ترجیحا بهتر است
این رقم برای نخستین بار توسط احمدآقا فروتن در احمدیه نوق از توابع شهرستان رفسنجان شناسایی شد
در حال حاضر یکی از بهترین ارقام پسته کشور به شمار می رود و
اخیرا مورد توجه بسیاری از باغداران واقع شده است.
ریخت شناسی
احمدآقایی جز ارقام کم تا متوسط رشد است
غالبیت انتهایی قوی و عادت رشد درخت گسترده می باشد
برگ ها در این رقم کوچک و حدودآ 60 درصد برگ ها سه برگچه ای هستند
شکل برگچه انتهایی تخم مرغی و بزگتر از برگ های جانبی است.
اندازه جوانه گ متوسط است شکل میوه بادامی و رنگ پوست آن سفید و زرد می باشد.(بیشتر بازار پسندی به دلیل مفید بودن رنگ پوست استخوانی آن است)
گلدهی و میوه
دهی
این رقم از ارقام زود گل محسوب می شود و
گلدهی در این رقم در سالهای مختلف به طور متوسط از 4 فروردین شروع و تا 12 فروردین ادامه دارد
رشد مغز از 10 تیرماه شروع می شود و
میوه در اواسط شهریور قابل برداشت می باشند
تراکم پسته در خوشه متوسط و تقریبا در هر خوشه 18 دانه پسته در پایان فصل رشد قابل برداشت است
که از نظر تعداد دانه در خوشه در ردیف بهترین ارقام خراسان به شمار می آید.
به طور متوسط 14 درصد از میوه ها پوک بوده اند وزن یک دانه پسته تر 30 گرم پسته خشک 54 گرم مغز حاصل می شود و
بیش از 98 درصد میوه ها خندان بودند (شرافتی، جوانشاه و همکاران، 1389).
میوه در اواسط شهریور قابل برداشت می باشند
تراکم پسته در خوشه متوسط و تقریبا در هر خوشه 18 دانه پسته در پایان فصل رشد قابل برداشت است
که از نظر تعداد دانه در خوشه در ردیف بهترین ارقام به شمار می آید.
به طور متوسط 14 درصد از میوه ها پوک بوده اند وزن یک دانه پسته تر 30 گرم پسته خشک 54 گرم مغز حاصل می شود و
بیش از 98 درصد میوه ها خندان بودند (شرافتی، جوانشاه و همکاران، 1389).
مقدار پروتئین مغز بین 16-15 درصد و چربی آن 59-58 درصد است.
سال آوری در این رقم شدید است و چنانچه مدیریت در سال on ضعیف باشد سال off تقریبا روی درخت میوه وجود نخواهد داشت.
در شرایط شور (EC آب آبیاری= 8 دسی زیمنس برمتر) از هر درخت
احمدآقایی در استانه باردهی (نه سال پس از پیوند) و در سال بار 7 کیلوگرم ودر هر
هکتار 2800 کیلوگرم برداشت شده است.
نیازهای
اکولوژیکی
اطلاعات زیادی در این مورد موجود نیست
اما در شرایط اقلیمی منطقه فیض آباد عملکرد مناسبی داشته است.
شایان ذکر است در سال هایی که تنش دمایی در تابستان زیاد بود بخش ناچیزی از میوه دچار عارضه آفتاب سوختگی شده بودند
بنابراین اینگونه به نظر می رسد که نسبت به بسیاری از ارقام دیگر طیف گسترده تری از شرایط اقلیمی را تحمل می نماید.
عکس العمل به
شوری
اگرچه در خراسان سطح زیر کشت آن پایین است
اماکاشت آن در شرایط اب و خاک با شوری کم و زیاد انجام شده است و
علائم خاص و برجسته ای از اثرات شوری روی درخت مشاهده نگردیده است
البته اظهار نظر قطعی در این مورد نیاز به مطالعه تخصصی بیشتر دارد.
پسته احمداقایی رفسنجان
اصول کاشت و
پرورش
چون از نظر غذایی رقم پرتوقعی است
بنابراین باید سعی شود در خاک های حاصلخیز کاشته شود بهترین فاصله کاشت برای این رقم 6 متر بین ردیف و 4 متر روی ردیف است.
به دلیل ضعیف بودن درجه اتصال میوه به خوشه در زمان رسیدن کاشت آن در مناطقی که در شهریور احتمال وزش بادهای شدید وجود دارد توصیه نمی شود.
توجیه
اقتصادی کاشت این رقم
در ارتباط با رقم احمدآقایی توجه به نکات زیر حائز
اهمیت است.
1- باردهی خوب در سال بار از هر درخت 15 ساله به طور متوسط 20 کیلوپسته تر قابل برداشت است
با احتساب 400 درخت در هکتار عملکرد حدود 8 تن در هکتار دور از دسترس نیست.
2- سال آوری شدید
3- دارای قیمت بسیار منساب سفیدی پوست استخوانی و رنگ قرمز سطح مغز در قسمت خندانی میوه موجب گردیده است
که از بازار پسندی بالایی برخوردار باشد این رقم به همراه رقم اکبری همیشه بالاترین قیمت در بازار را داشته است.
ارقامی که نسبت طول به عرض آنها بیشتر از 1.5 باشد به نام بادامی و
ارقامی که نسبت طول به عرض آنها کمتر از 1.5 باشد به نام فندقی
شناخته می شوند.
نامگذاری ارقام پسته
به طور کلی نامگذاری ارقام پسته برگرفته از موارد زیر است:
نام منطقه ای که آن رقم برای اولین بار در آن جا شناسایی شده است مانند بادامی زرند، بادامی سفید فیض آباد و سفید پسته نوق
بر اساس رنگ پسته، مانند پسته قرمز فیض آباد و برگ سیاه
بر اساس شباهتی که به اعضا بدن انسان و حیوان دارد مانند کله قوچی، کله بزی و شستی
برگرفته از نام اشخاصی که آن رقم را شناسایی و یا اصلاح کرده اند مانند پسته اوحدی (مهدی اوحدی)، پسته اکبری (علی اکبری) احمدآقایی و رقم پسته جولی که به نام رئیس ایستگاه تحقیقاتی چیکو در کالیفرنیا نامگذاری شده است.