مؤسسه استاندارد ایران مدت چند سال است که مشغول استاندارد کردن محصولات صادراتی کشور می باشد
از جمله در سال 1339 استانداری برای محصول پسته با نظر کارشناسان و نماینده اتاق بازرگانی تهیه گردیده و مدت یک سال جهت اجرا و آزمایش در اختیار بازرگانان قرار گرفت.
در اواخر سال 1341 پس از مختصر اصلاحاتی به عنوان استاندارد رسمی محصول پسته کشور تعیین و تصویب گردید.
مقررات
و تعیین درجات استاندارد تصویبی پسته ایران به قرار زیر می باشد:
بازرسی و نمونه گیری ـ جنس و درجه هر محموله از پسته را باید از نمونه هایی که از هر محموله برداشت شده معین کنند.
برای تشخیص جنس واقعی هر محموله باید تعداد و مقدار کافی نمونه برداری شود و هر نمونه باید 500 گرم وزن داشته باشد.
هر
نمونه جداگانه برای اندازه گیری مقدار معایب آن مورد بازرسی قرار می گیرد.
جنس و
درجه هر محموله را می توان از روی معدل تمام نمونه های بازرسی شده اندازه گیری و
بیان نمود.
شرح
عیوبی که درجه بندی و استاندارد پسته مؤثراند عبارتند از:
1ـ خندان بودن پسته ـ معمولاً پسته را تحت عنوان خندان بودن به فروش می رسانند.
بنابراین ناخندانی در پسته از عیوب اصلی پسته به شمار می رود هر چه ناخندانی پسته بیشتر باشد پسته نامرغوب تر خواهد شد.
2ـ
رسیده بودن ـ پسته باید کاملاً رسیده باید یعنی مغز آن پر شده و پوک و چروکیده
نباشد.
رنگ
پوست بایستی روشن و یکنواخت باشد لکه دار بودن پوست خشبی پوسته از نقاط منفی پسته
محسوب می شود.
3ـ آفت
زدگی ـ منظور حشره زدگی و وجود حشره زنده روی پسته است.
4ـ کپک زدگی ـ پسته هایی که مغز یا پوست آنها دچار بیماری قارچی شده باشد و
وضع ظاهری آنها بر اثر حمله قارچ ها خراب شده باشد معیوب بوده و هر چه میزان آن در نمونه زیاد باشد پسته نامرغوب تر است.
5ـ اندازه ـ اندازه پسته یکی از عوامل مهم در فروش پسته است و
آن عبارت است از تعداد دانه های پسته در یک اونس یا 100 گرم پسته است و
به ترتیب زیر اندازه گیری می شود:
درجه
یک یا عالی
خیلی
بزرگ (24ـ26 دانه در یک اونس یا 85ـ92 دانه در صد گرم پسته) بزرگ (26ـ28 دانه در
یک اونس یا 92ـ99 دانه در صد گرم پسته)
درجه
دو یا خوب
متوسط
(28ـ30 دانه در یک اونس یا 99ـ106 دانه در صد گرم) نیمه متوسط (32ـ30 دانه هر یک
اونس یا 106ـ113 دانه در صد گرم)
درجه 3
یا استاندارد
کوچک (34ـ32 دانه در یک اونس یا 113ـ120 دانه در صد گرم پسته) ریز (34 ـ دانه یا بیشتر در یک اونس و یا 120 یا بیشتر در 100 گرم پسته) مخلوط ـ پسته هایی که درجه بندی نشده و
طبق اندازه های بالا تفکیک نشده اند مخلوط نامیده می شوند.
استاندارد پسته
پسته
درجه یک عالی
1ـ رنگ پوست ـ پسته درجه یک در نمونه باید روشن یکنواخت و عاری از لکه باشد.
یعنی در 500 گرم نمونه نباید بیش از 2 درصد پوست لکه دار دیده شود.
2ـ
پسته خندان ـ پسته درجه یک باید خندان بوده و در 500 گرم نمونه آن نباید بیش از 2
درصد ناخندانی وجود داشته باشد.
3ـ
رسیده بودن پسته ـ مغز پسته در نمونه 500 گرمی پر بوده و نباید بیش از 3 درصد پوکی
یا چروکیدگی داشته باشد.
4ـ
اندازه ـ اندازه های استاندارد شده خیلی بزرگ (24ـ22 دانه در یک اونس یا 85ـ92
دانه در یک صد گرم)
بزرگ
)28ـ26 دانه دریک اونس یا 92ـ22 دانه در یک صد گرم پسته)
5ـ
معایب ـ آفت زدگی و کپک زدگی و کلیه معایب ظاهری در 500 گرم نمونه نباید از 2 درصد
بیشتر باشد.
در
پسته های درجه 2 یا خوب معیارها و ضوابط استاندارد شده فوق باید در نمونه های 500
گرمی عیناً رعایت شده و میزان درصد قابل قبول آن حداکثر 5 درصد خواهد بود.
در
پسته های درجه 3 این استاندارد تا 8 درصد نیز قابل قبول ذکر شده است.
به نظر
می رسد که استاندارد فوق الذکر جهت پسته های صادراتی قابل انطباق نبوده و دارای
ایراداتی است که باید در آن تجدیدنظر کلی به عمل آید.
استانداردهای
بعد از برداشت
در سال های اخیر با توجه به اهمیت این کالای استراتژیک استانداردهای متعددی برای آن تدوین گردیده است. در جدول فهرست استانداردهای مربوط به پسته در مراحل بعد از برداشت آورده شده است.
جدول
8ـ1ـ فهرست استانداردها در زمینه بعد از برداشت پسته
ردیف
نام
شماره
سال چاپ
1
پسته
ـ ویژگی ها
15
1376
2
ویژگی های قوطی فلزی پسته
2144
1372
3
مغز پسته
218
1377
4
آیین کار تهیه پسته از مرحله برداشت محصول تا
بسته بندی
2380
1370
5
روش اندازه گیری پسته های یخ خندان از پسته
های طبیعی خندان
3131
1370
6
ویژگی ها و روش های آزمون خلال مغز پسته
3639
1374
7
مغز پسته بدون پوست ـ ویژگی ها و روش آزمون
4631
1377
8
ویژگی ها و روش های آزمون پسته مکانیک خندان
4919
1378
9
روش های آزمون پسته
4920
1378
10
ویژگی ها و روش های آزمون پسته ناخندان
4921
1378
11
بسته بندی پسته و مغز بادام صادراتی
495
1344
12
کره پسته
5691
1380
13
روغن خام پسته
6655
1381
14
پسته خام ـ راهنمای استفاده از سیستم تجزیه و
تحلیل خطر و نقاط کنترل بحرانی در واحدهای فرآوری ـ آیین کار
مناطقی از کشور از لحاظ آب و هوایی و شرایط محیطی مناسب کاشت و پرورش پسته می باشند
که دارای زمستان خیلی سرد و تابستان گرم و طولانی باشد و معمولاً این شرایط در بالاتر از ارتفاع 800 تا 900 متر از سطح دریا فراهم بوده و در کرمان تا ارتفاع 1850 متر نیز کاشته شده است.
به هر
حال میزان حرارت تابستان دیررس بهاره و هم چنین وزش بادهای گرم و خشک در بهار مانع
تلقیح بوده و رطوبت زیاد در طوب فصل رشد گیاهی باعث تشدید حمله بیماری های قارچی
به درخت پسته می گردد.
جهت کمک به بیداری و رویش جوانه های خواب و تولید گل آذین های به صورت عادی و سرعت رشد و باردهی، درخت پسته حداقل به 1000 ساعت سرمای (کمتر از 7 درجه سانتی گراد) زمستانه نیازمند است و
اگر کم تر از 670 ساعت باشد گلدهی و برگ دهی درخت به تأخیر می افتد برگ ها نامنظم و بدقواره و تولید محصول کاهش می یابد مضافاً به این که هیچ گونه مواد شیمیایی یا کمکی نیز به رفع این کمبود مؤثر نخواهد بود.
شرایط اقلیمی و اکولوژیکی پسته
درخت پسته را به راحتی می توان در اغلب خاک ها با بافت و جنس مختلف کاشت،
به طوری که در زمین های آهکی و شور هم طاقت و تحمل آن بهتر از سایر درختان میوه بوده اما در اراضی زه دار و کم عمق و سخت و سنگی تولید مطلوبی به بار نمی آورد.
بهترین خاک مورد پسند پسته خاک های شنی رسی است که دارای تهویه و زهکش مناسب باشد.
هر چه عمق آن بیشتر و یکنواخت تر باشد رشد درخت بهتر و تولید آن بیشتر خواهد شد.
چنان که قبلاً نیز اشاره شد ریشه درخت پسته خاصیت آب یابی داشته و در شرایط سخت بی آبی نیز زنده می ماند.
با وجود این از نظر اقتصادی بهترین نتیجه کاشت و تولید محصول وقتی حاصل می شود که درخت به حد کافی آب خورده و آبیاری آن با توجه به شرایط آب و هوایی محل و نیاز درخت پسته تنظیم شده باشد.
محصول پسته ایالت کالیفرنیا در آمریکا از نظر کمی، رشد سریع و فوق العاده داشته و مخصوصاً در سال های اخیر، میزان محصول آن از کشور ترکیه، پیشی گرفته و با پسته ایران به رقابت برخاسته است.
در حال حاضر میزان محصول پسته آمریکا به حدود یک چهارم میزان محصول پسته ایران رسیده است.
با این همه محصول پسته آمریکا از نظر کیفیت و مرغوبیت و طعم و لطافت در سطح پایین تری از سته ایران است.
درختان پسته درآمریکا طبیعت ثانوی پیدا کرده اند،
چرا که این درختان در ایالت کالیفرنیا به زحمت می توانند برودت 7 تا 10 درجه زیر صفر را در زمستان تحمل کنند در حالی که همین درختان در مبدأ و سرزمین اصلی خود ایران به سهولت به سرمای 18 تا 22 درجه سانتی گراد زیر صفر سازگاری نشان می دهند.
به نظر می رسد که برودت زمستانی هوا (صفر تا 10 درجه زیر صفر) برای فعال شدن سلول های جوانه های درخت پسته در بهار لازم باشد.
بمبوئر کارشناس آمریکایی نوشته است: درختان پسته در ساکاتن ایالت اریزونا به طور متوسط هر پنج سال یک مرتبه محصول می دهد و علت آن هم فراهم نشدن درجه برودت کافی جهت شکستن خوابیدگی جوانه نهفته است.
علاوه بر این درختان پسته در ایران با خشکی و گرمای صفر هوا سازگار شده اند،
به طوری که میزان بارندگی سالانه در تمامی نقاط پسته خیز ایران به مراتب کمتر از ایالت کالیفرنیا یا اریزونا است.
مثلاً در شهر ساکاتن ملدل میزان بارندگی سالانه در یک دوره طولانی 230 میلی متر و در برخی از مناطق پسته خیز کالیفرنیا بیشتر از 300 میلی متر است.
در حالی که در کرمان معمول میزان بارندگی سالانه در یک دوره 23 ساله 140 میلی متر و در ناحیه رفسنجان به مراتب کمتر و در حدود 80 تا 120 میلی متر بوده است.
بدون تردید همین ایستادگی و مقاومت درختان پسته ایران در مقابل درختان پسته در کالیفرنیا، که با صعوبت اقلیمی و شرایط نیمه بیابانی مواجه نیتسند این اقبال را ندارند که میوه های لطیف، هم طراز پسته ایران، به بار آورند.
کارشناسان آمریکایی خود به این واقعیت پی برده اند.
مطالعات و بررسی آنها روی درختان پسته بیشتر در جهت بهبود بخشیدن کیفیت پسته آمریکاست،
اما بعید می نماید که به این زودی ها به نتیجه مطلوبی برسند.
به هر حال با گذشت زمان واقعیاتی مثبت یا منفی، نتایج حاصل از توسعه خارق العاده پسته کاری در ایالت کالیفرنیا را در پیش روی آیندگان قرار خواهند داد.
درخت پسته معمولی (پسته خوراکی رایج در بازار تجارت) از گیاهان تیره آناکاردیاسه یا تیره پسته است
گیاهان این تیره به صورت درخت یا درختچه است و در اعضای آنها مجاری ترشحی شیزولیژن محتوی الئورزین وجود دارد.
گیاهان ایت تیره مجموعاً از 75 جنس (ژانر) و 600 گونه تشکیل یافته که بیشتر در مناطق بین استوایی و معتدله پراکنده است.
از اختصاصات گیاهان تیره پسته این است که برگ های ماده یا مرکب دارند.
گل های آنها منظم، نر، ماده یا دو نوع گل نر و ماده بر روی یک یا دو پایه (پلی گامی) است.
کاسه و جام گل آنها هر یک مرکب از پنج و (به ندرت 3 یا 4) قطعه است. (گاهی در بین آنها انواع فاقد کاسه یا جام نیز دیده می شود).
پرچم های آنها به تعداد گلبرگ ها یا دو برابر آن (5 تا 10) است.
تخمدان آنها اگرچه دارای خانه است ولی فقط یکی از تخمک ها مبدل به دانه می شود. میوه آن ها به صورت مختلف خشک، بالدار و یا شفت مانند و ناشکوفاست. گیاهان متعددی از این تیره در ایران موجود است.
کارل فون لینه دانشمند گیاه شناس سوئدی (1707 تا 1778 م) جنس پسته (پیستاسیا) را در سال 1753 در گیاهان تیره سماقیان مشخص کرده است.
سایر مشخصات
پسته، درختی کوچکی است
که بلندی آن کمتر از 5 متر، برگ های آن مرکب با 5ـ3 برگچه و هر برگچه تخم مرغی، نوک تیز، براق، چرمی، صاف و روی برگ به رنگ سبز روشن و پشت برگ سبز مات به ابعاد 10ـ5×6ـ3 سانتیمتر.
گل های آن گروهی خوشه ای، میوۀ آن تخم مرغی نوک دار است درخت پسته دو پایه است و پایه های نر و پایه های ماده جداگانه دارد.
تکثیر این درخت از طریق کشت بذر یا خوابانیدن و یا پیونده آن روی پسته های وحشی انجام می شود.
در باغ های پسته باید دقت شود به نسبت کافی از درختان پایه های نر نیز برای باروری پایه های ماده کاشته شود.
درخت پسته در شمال روسیه، شمال عراق، آسیای صغیر و افغانستان انتشار دارد و
در مناطق مدیترانه، ترکیه، ایران، شمال عراق و اخیراً در بعضی کشورهای دیگر نظیر آمریکا نیز کاشته می شود.
پسته وحشی در ایران در ارتفاعات زاگرس تا بلوچستان می روید.
در جنگل های کردستان، باختران، لرستان، فارس، کرمان، جیرفت، بلوچستان، سیستان، خراسان، و حوالی یزد دیده می شود.
کرمان و قزوین در سطح وسیع و کم و بیش در سایر مناطق ایران کاشته می شود.
مهمترین گونه های جنس درختان پسته (پیستاسیا)
گونه های
مختلف جنس پسته عموماً درختان وحشی و خودرو در مقابل خشکی مقاوم اند.
تنها گونه معمولی پسته (پیستاسیاورا) درختان پرورش یافته اهلی نیز دارد.
نام علمی گونه های مختلف این درختان پیستاسیاست، که مأخوذ از کلمه پسته ایرانی و فارسی است.
مهمترین
گونه های درختان پسته به شرح زیر است:
پیستاسیاورا
پیستاسیاورا
پسته معمولی که منشأ ایرانی دارد. در بخش گونه های درختان پسته در ایران به طور
کامل توضیح داده شده است.
پیستاسیا خینجوک
پیستاسیا
ـ خینجوک که نامش مأخوذ از کلمۀ فارسی خنجک است. در بخش گونه های درختان پسته در ایران
به طور کامل توضیح داده شده است.
پیستاسیاموتیکا
پیستاسیاموتیکا
که در فارسی به نام بنه شناخته می شود. در بخش گونه های درختان پسته در ایران به
طور کامل توضیح داده شده است.
پیستاسیا آتلانتیکا
درخت تناوری است به ارتفاع 20 متر که قطر تنه اش تا 4 متر می رسد، برگ ریزندۀ آن 7 تا 10 برگچه و دمبرگ باریکی دارد.
گل های ماده آن به صورت خوشه ای باز و گل های نر بر روی خوشه ها فشرده قرار دارد. چوب این درخت قهوه ای و صمغی از آن ترشح می شود.
این درخت در صحاری آفریقا و مخصوصاً در مراکش وجود دارد میوۀ آن را اهالی به عنوان خوراکی استفاده می کنند، اما طعم خوشی ندارد.
پیستاسیا لنتیسکوس
درختی است
کوتاه قامت و مانند سرو و کاج همیشه سبز (بدون خزان)، تربانتین معروف قبر، محصول
این درخت است که به عنوان خوشبوکننده دهان آن را می جوند.
پیستاسیاچاینن سیس
یا درخت پسته چینی، برگ هایش مخصوصاً در فصل پاییز، به لحاظ تنوع الوان و رنگ ها، فوق العاده زیباست.
ارتفاع این درخت به 16 تا 20 متر می رسد
رشدش بسیار سریع و در پارک های مناطق مساعد به عنوان یک درخت تزئینی سایه دار کاشته می شود.
پیستاسیاترپنتوس
که شباهت ظاهری به درخت بنه دارد. صمغ استصحالی آن(در گرمای بعد از ظهر مخصوصاً) بوی بسیار تندی دارد که در طب قدیم موارد استفاده داشته و امروزه نیز در داروسازی و صنعت به کار می رود
پیستاسیا مکزیکانا
به عقیده
برخی از گیاه شناسان نام این درخت مترادف اسم درخت پیستاسیاتکسانا درخت کوچکی است
که برگ های در بهار قبل از سبز شدن سایر درختان با زیبایی خاصی ظاهر می شود.
پیستاسیا اینتگرینپما
منشا این درخت از دامنه های هیمالیاست. شاید یک رقم از پسته چینی باشد،
زیرا از نظر مشخصات ظاهری بسیار به آن نزدیک است. برگ های این درخت انبوه و معطر و دمبرگ آن کوتاه است.
این درخت سایۀ زیادی دارد.
پیستاسیا الئوزا
این درخت
از قدیم الایام مورد شناسایی قرار گرفته، زیرا روغن معطرش (که از میوۀ آن استحصال
می شده) مصارف دارویی داشته است.
گونه های
مختلف ذکر شده، با بذر تکثیر می شوند. برخی از گونه های مذکور به عنوان درختان زینتی
و سایه دار در برخی از مناطق جهان کاشته می شود.
گونه های درختان پسته در ایران
سه گونه درخت پسته در ایران موجوئد است پیستاسیا وراء پیستاسیا خینجوک و پیستاسیا موتیکا که به ترتیب به پستۀ معمولی، خنجک و بنه، نامیده می شوند.
دو گونه اخیر (خنجک و بنه) پایه مناسب برای پیوند درختان پسته معمولی اند.
پسته معمولی (پیستاسیا ورا)
در بین گونه های مختلف درختان پسته تنها میوۀ درخت پسته معمولی خوراکی مطبوع و آجیلی بامزه و مشهور است.
اصل و منشاء این درخت، ایرانی و همچنین وجه تسمیه آن در تمام زبان های جهان از واژه پسته فارسی مأخوذ است.
درخت پسته برخلاف بادام و گردوی ایرانی، درختی است دو پایه به این معنا که گل های نر و گل های ماده بر روی دو درخت جدا تحت اسامی درخت نر و درخت ماده قرار دارند.
تشخیص درخت نر و درخت ماده بجز از روی گل آنها (آن هم در فصل بهار موقع گل دادن) میسر نیست.
درخت نر میوه نمی دهد و تنها در سال های بارآوری و یا بار سالی (سالی که به میوه می نشیند) می توان آن در مقابل درخت ماده تشخیص داد (29).
این گونه در بین گونه های دیگر از نوع پسته اهلی بوده و درختی است
دو پایه و خزان کننده که دارای میوه درشت و خوراکی بوده و در 1200 تا 1600 متر از سطح دریا پرورش می یابد
قابل کشت و ازدیاد بوده و درختی است
به ارتفاع 8ـ15 متر به قطر 40ـ30 سانتی متر دارای 5ـ7 برگچه بدون قرینه به شکل پر روی دمبرگ قرار گرفته و گل های نر روی یک درخت به نام درخت نر و گل های ماده روی درخت ماده وجود دارد.
گل های درختان پسته نر در اوایل بهار 10ـ15 روز زودتر از درختان ماده شکوفه می کنند.
گل های نر خوشه ای بدون گلبرگ بوده و کروی شکل و سبز رنگ می باشند و از یک نقطه چند گل منشعب می شود.
گل ماده نیز بدون گلبرگ و مخروطی شکل به رنگ سبز بوده و به طور منفرد به شکل خوشه روی دم گل قرار گرفته است دارای یک پرچم کوتاه متشکل از سه کلاله (انشعاب) می باشد.
میوه ها غالباً بیضی یا بادامی شکل بوده موقع نارسی سبز رنگ و موقع رسیدن قرمز رنگ می شوند
مغز میوه دولپه ای به رنگ های مختلف خرمائی کم رنگ ـ خرمائی مایل به سبز و سبز معروف پسته ای بوده و 60ـ50 درصد مواد چربی و 20% مواد آلبومینوئیدی دارد.
ریشه اصلی درخت پسته به عمق زیاد یعنی به عمق 4ـ2 متر به طور عمودی فرو رفته و آنقدر عمق پیدا می کند
که به منطقه سخت برسد سپس متوقف شده و ریشه های جانبی خود را پراکنده می سازد
به این ترتیب رطوبت خاک را می توان از عمق زمین دریافت و در موقع تابستان اگر دیروقت هم آبیاری شود
نسبت به تنش های رطوبتی مقاومت نشان می دهد.
بدین جهت است که در مناطق کویری که آب کافی در تابستان وجود ندارد با دو سه نوبت آبیاری در زمستان درخت پسته را می توان برای کم آبیاری تابستان آماده ساخته و آن را از خشکسالی نجات داد.
درخت پسته سرمای 25ـ درجه و حرارت بالای 45+ درجه سانتی گراد را تحمل می نماید
درختی است مقاوم به تنش های محیطی حتی شوری زمین و آب ولی تابستان خنک و مرطوب برای تکامل مغز پسته مطلوب نبوده به همین دلیل کاشت پسته در چنین مناطقی توصیه نمی شود.
پسته به
سرمای بهاره بسیار حساس بوده و این سرما باعث سرمازدگی و از بین رفتن گل ها می شود
و حتی اگر سرمای بهاره زیاد و مدت آن طولانی باشد بعضی از جست های جدید را نیز
سرما از بین می برد.
بدیهی است درخت پسته جهت خواب فیزیولوژیکی خود نیاز به سرمای کافی دارد
تا جوانه های آن از حالت رکود خارج شوند میزان نیاز سرما بسته به ارقام مختلف پسته متفاوت است
مثلاً برای واریته کرمان در کالیفرنیا 1000 ساعت سرمای زیر 7+ درجه سانتی گراد گزارش گردیده است.
اگر نیازی سرمائی پسته تأمین نشود باز شدن جوانه های گل و برگ در بهار به تأخیر افتاده و نامنظم خواهد گردید.
یکی از علائم عدم تأمین نیاز سرمایی پسته تشکیل برگ های یک و سه برگچه ای به جای پنج و شش برگچه ای می باشد.
مقدار محصول
نیز در این سال های کمتر خواهد شد بنابراین کاشت و پرورش بسته در مناطقی که گرمسیر
بوده یا زمستان گرم دارند توصیه نمی شوند.
وزش بادهای
شدید و خشک و سرد در زمان گرده افشانی (نیمه دوم فروردین تا نیمه دوم اردیبهشت)
باعث اختلال در عمل تلقیح گل های ماده و نتیجتاً کاهش تشکیل میوه می گردد.
لازم به
یادآوری است که وزش بادهای ملایم بهاری در مناطق پسته کاری یکی از شرایط مناسب
برای تلقیح گل های ماده پسته می باشد.
پسته هر اندازه که مقاوم به تنش های محیطی و شوری آب و خاک است در مقابل رطوبت خاک و محیط تحمل کمتری از خود نشان داده و
محیط های رطوبتی از نظر خاک و هوا موجبات شیوع امراض و بیماری های متعدد در پسته می گردد.
با توجه
به مراتب فوق مناسب ترین رویشگاه های پسته در ایران مناطقی به عرض جغرافیایی 28 تا
38 درجه و ارتفاع 1200 تا 2000 متر از سطح دریا است.
استان کرمان مخصوصاً شهرستان رفسنجان به عنوان مهمترین منطقه پسته کاری ایران دارای آب و هوای معتدل و خشک با بارندگی حدود 100 متر می باد این بارندگی عمدتاً در ماه های دی لغایت فروردین اتفاق می افتد
گرم ترین ماه سال تیر ماه با حداکثر 40 سانتی گراد و سردترین ماه دی ماه با حداقل 8ـ درجه سانتی گراد می باشد
تبخیر سالیانه در منطقه رفسنجان بیش از 3000 میلی متر است.
لازم به ذکر است که درخت پسته اصولاً بعد از هفت سالگی میوه می دهد و
سن باردهی از سال دهم به بعد شروع می شود ولی اخیراً با اصلاح رو کاشت و مدیریت صحیح داشت باردهی به چهار سال تقلیل یافته است.
میوه پسته مانند بادام و فندق و گردو برخلاف سایر هسته دارها، لایه درونی میوه یعنی هسته آن (مغز آن) می باشد.
2ـ6ـ1ـ
خنجک
کلمه خنجک فارسی بوده و منشآ آن از خراسان است.
میوه این درخت از نوع شفت و تقریباً کروی به قطر حدود 5 میلی متر است. درخت حنجک پایۀ مناسبی برای پیوند پسته است.
مقاومت آن در مقابل خشکی و گرما زیاد است و ارتفاع آن تا حدود 7 متر می رسد.
بنه
درخت بنه (بان = سقز ـ چاتلانقوش) نوعی پسته وحشی است.
این درخت دارای چند ریز گونه است که از نظر شکل ظاهری تفاوت هایی با یکدیگر دارند.
ارتفاع درختان بنه تا 12ـ10 متر می رسد. میوه آن روغنی و از نوع شفت و بیضی شکل است که شباهت به پسته ریز دارد.
در کردستان از این نوع درختان صمغ معطری استحصال می شود که سقز نام دراد و یکی از اقلام صادراتی این نواحی محسوب می شود.
تقسیم
بندی پسته از نظر شکل ظاهری
به طور
کلی پسته از نظر شکل ظاهری میوه به سه دسته متمایز و مشخص تقسیم می شوند:
پسته
نوع بادامی
این دسته پسته که قسمت رأی آن باریک تر و کشیده تر از قاعده بوده و تقریباً به شکل بادام است
پسته بادامی نامیده می وشد و اغلب طول آن بیشتر و ضخامت آن کمتر از نوع فندقی است
قسمت انتهایی پوست استخوانی آن نوک تیز و فاصله دو لبه پوست (خندانی) آن کمتر است.
پسته
نوع فندقی
این نوع پسته تقریباً به شکل مربع مستطیل بوده و قسمت قاعده و انتهای آن در حالت خندان بودن پسته مساوی است
طول آن غالباً کوتاه تر از نوع بادامی ولی فاصله دو لبه پسته (خندانی) آن بیشتر از بادامی است.
مغز پسته فندقی سنگین تر و درشت از مغز پسته بادامی است و شکل ظاهری آن بیشتر از پسته بادامی جلب توجه می کند و
از طرف دیگر به علت خندانی بیشتر این پسته و آسانی استفاده از مغز آن قیمت این پسته از انواع دیگر آن مناسب تر است.
پسته
نوع خنجری
شکل این نوع پسته مانند نوع بادامی بوده و فقط قسمت انتهائی دو لبه پوست، مانند خنجر برگشته است.
به همین علت آن را خنجری می نامند و در بازار این نوع بسته از لحاظ کیفیت وجه تمایز مشخص با نوع بادامی نداشته و غالباً مخلوط با آن به بازار عرضه می شود.
به همین علت پسته ها از لحاظ شکل ظاهری و بازرگانی آن به دو نوع بادامی و فندقی تقسیم می شوند
ولی این دو نوع پسته از لحاظ کیفیت و طعم رنگ مغز، درشتی و ریزی و تیرگی و روشنی رنگ پوست در هر نقطه از مناطق تولید پسته باسامی مختلفی نامیده می شوند.
غالباً قیمت پسته علاوه بر مشخصات مذکور به محل تولید آن به لحاظ کیفیت نیز بستگی دارد.
مثلاً یک نوع پسته فندقی یا بادامی که از لحاظ مشخصات ظاهری به یک شکل و اندازه باشند
بسته به این که محصول منطقه دامغان، قزوین، اردکان، رفسنجان، زرند و غیره باشند
در بازار دارای قیمت های متفاوتی می باشند
مانند پسته دامغان که به علت مرغوب و زیادی چربی و پسته قزوین به علت رنگ سبز مغزش به قیمت گران تری به فروش می رسد (پسته رفسنجان به خاطر مزه و رنگ قرمز مغز و روشن بودن رنگ پوست آن جایگاه خاصی دارد)
8ـ1ـ
انواع پسته ایران
انواع پسته در ایران که در واقع بیشتر به ارقام پسته معروف هستند
براساس پیشینه تاریخی و محل یا منطقه تولید آنها به نام همان مناطق نامگذاری می شوند و تا به امروز باقی مانده اند.
از آن جمله می توان به پسته
گرگانی، سبزواری، قمی، سمنانی، دامغانی، قزوینی، اصفهانی، اردکانی، رفسنجانی، کرمانی، سیرجانی و راوری اشاره نمود.
در مناطق مختلف براساس شکل یا سابقه کاشت آن مناسبت ها و موضوعات مختلف ارقام گوناگونی وجود دارند.
از جمله این ها می توان به ارقام قرمز و (کم محصول نامنظم بوده که بیشتر با واریته اوحدی و غیره پیوند خورده اند)، ممتاز (گاهی با نام خندان از آن یاد می شود)،
ابراهیمی (نام یک تولید کننده پسته) اوحدی، سبز پسته، سفید پسته، شستی، واحدی، بادامی، کله قووچی، جندقی، کله بزی، کدویی (یکی از جنس های نامرغوب) رباطی، شاه پسند، بقالی، تجارتی، خنجری و … اشاره نمود.
در جدول مشخصات نمونه های بعضی انواع پسته مناطق تولیدی کشور و درجه بندی پسته آورده شده است. همچنین در جدول دوم مشخصات تعدادی از ارقام پسته مانند درصد خندان و دهان بسته، درصد مغز به پوست و … آمده است.
ارقام مهم پسته های کرمان عموماً شامل اوحدی، کله قوچی، فندقی ـ اکبری، فندقی ـ ابراهیمی، سفید پسته، فوق، امیری، شستی و جندقی هستند.
با توجه به جدول دوم رقم ابراهیمی بیشترین درصد پسته های دهان بسته را داراست که اطلاعات بدست آمده در محل نیز مؤید خهمین نکته است.
از
سایر ارقام مهم پسته در ایران در منطقۀ سمنان می توان از فندقی درشت، شاه پسند و
خنجری نام برد و در منطقۀ قزوین نیز به کله بزی، تجارتی و شمشیری اشاره نمود.
جدول مشخصات نمونه های انواع پسته مناطق تولیدی کشور و درجات آن
پسته محصولی است که با شهرت بی نظیر خود، نام سرزمین ما را در اقصی نقاط دنیا بر زبانها جاری می سازد.
پسته میوه مطلوب و پرطرفداری است که از گروه مغزه ها بوده و در میان همه اقلام خشکبار به درستی به سلطان مغزها شهره شده است.
نگاهی گذرا به تاریخ اولیه تمدن ها، خاصه در آسیای غربی، خاورمیانه و ایران باستان نشان می دهد که نام پسته و مبادله آن بین اشراف از دوران بسیار قدیم به عنوان یک هدیه بسیار باارزش دیده می شود.
امپراطوران و سلاطین چهار الی پنج هزار سال قبل، این میوه با ارزش را جزء هدایای خود به روسای کشورهای دیگر، قرار می دادند.
در برخی مدارک قدیمی تر تا حدود 7000 سال قبل آثار پسته دیده می شود که احتمالاً قدیمی ترین میوه جهان محسوب می گردد.
به رغم سابقه طولانی پسته در ایران، پسته کاری در نیم قرن اخیر توسعه بیش از پیش و فزاینده یافته است.
امروزه کشورهای مختلفی در جهان پسته را تولید می نمایند که از میان آنها در هفت کشور جنبه تجارتی داشته و بقیه به میزان جزیی تولید می کنند.
از کل تولید حدود 400 هزار تن پسته در جهان، ایران با حدود 57 درصد مقام اول و آمریکا با 17 درصد مقام دوم را داراست.
در سال 1376 میزان تولید پسته در ایران حدود 240 هزار تن و میزان صادرات آن 140 هزار تن بوده است که پسته و مغز پسته مقام اول صادرات کالاهای کشاورزی است.
ارزش غذایی، خوشمزگی، هضم راحت و کالری بالا از ویژگی هایی است که آن را در نیام اکثر میوه ها برتر ساخته است.
به علاوه انواع ویتامین ها و مواد معدنی در پسته به حد قابل ملاحظه ای وجود دارد.
تاریخچه پسته
نظرات مختلفی در مورد محل پیدایش پسته وجود دارد:
یک نویسنده فرانسوی آن را بومی، عربستان و سوریه و دانشنامه بریتانیکا پسته را بومی ایران می داند.
اما دانشنامه آمریکانا پسته را از آسیای غربی و لاروس از آسیای صغیر می داند.
در کتاب دانشنامه فارسی، خاورمیانه و نواحی مدیترانه به عنوان زادگاه پسته یاد شده است.
کتاب دانشنامه فارسی
در کتاب مروج الذهب و معادن الجواهر نوشتۀ ابوالحسن علی بن حسین مسعودی مورخ و جهانگرد قرن چهارم هجری قمری آمده است:
چون آدم از بهشت بیرون شد مشتی گندم و سی شاخه از درختان بهشت همراه داشت که از آن جمله ده میوه پوست دار بود: بادام، فند، و پسته.
کتاب مروج الذهب و معادن الجواهر نوشتۀ ابوالحسن علی بن حسین مسعودی
در تورات نیز در باب 43 از سفر پیدایش گفته شده است :
که یعقوب هنگام فرستادن فرزندانش به دربار حاکم مصر، یوسف، توصیه می کند که از محصولات سرزمین خود به عنوان پیشکش برای او ببرند که در آنها از عسل، کتیرا و پسته نام برده شده است.
رتولد لوفر ایران شناس آمریکایی
ایشان نام درخت پسته را در زبانهای یونانی، لاتین، زبانهای اروپایی، عربی، ترکی، روسی، ژاپنی و دیگر زبانها از نام ایرانی این درخت مشتق می داند در پارسی قدیم نام این درخت پیستاکاو، در پارسی میانه (پهلوی) پیستاک بوده و بعدها به پسته تبدیل شده است.
برخی پژوهشگران
کشت پسته را در زمان پارت ها و نواحی خراسان و پس از اسلام قم می دانند که بعنوان
قدیمی ترین ناحیه پسته خیز ایران پس از اسلام است که پیشینه آن به نیمه اول قرن
هجری می رسد و در سال 340 هجری درختان پسته آنجا مشمول مالیات بوده است.
پسته کاری در منطقه کرمان را به قرن دوازدهم هجری نسبت می دهند اما اولین نوشته درباره پسته دامغان، سمنان و قزوین مربوط به قرن هفتم هجری است
استاد عبدالحسین زرین کوب معتقد است که علاقه روزافزونی که بازار مبادلات جهانی در این سالها به محصول پسته ایران نشان می دهد،
سعی در بهتر شناخت این محصول و اهتمام و ارزیابی نقش آن در تاریخ بازرگانی و کشاورزی و در سراسر عرصه فرهنگ ایران التزام می کند.
استاد عبدالحسین زرین کوب
به علاوه توجه به این نکته که آنچه به عنوان محصولات غذایی در هر مرز و بوم به دست می آید،
در ایجاد و پرورش نیروی حیاتی و سجیه و منش اقوام، تأثیر قابل ملاحظه ای دارد و مطالعه درباره هر یک از این گونه رستنیهای مغزی را موجب مزید دقت در تاریخ و فرهنگ اقوام نشان می دهد و
از این حیث تحقیق در باب محصولاتی چون پسته و زعفران و خرما و بادام و انگور و نظایر آنها برای هر کسی که به تاریخ و فرهنگ ایران و نق ایرانیان در تاریخ تمدن عالم علاقه دارد، جالب، سودمند و آموزنده خواهد بود.
بدون شک، اینکه ایران ـ خاصه نواحی شرقیآن ـ یک منشا باستانی پسته کوهی و اهلی بوده است،
اینکه در بسیاری از زبانهای اقوام عالم نام پسته از ریشه ایرانی کلمۀ مأخوذ به نظر می رسد و اینکه به حکم شواهد و قراین کشت پسته از دیرباز از طریق ایران در جاهای دیگر و از جمله در سواحل آسیایی و آفرقایی مدیترانه انتشار یافته است،
دست زدن به یک رشته تحقیق جامع در باب این محصول را همچون نوعی تعهد برای عرصه تحقیقاتی ایران ضروری ساخته است.
نقل است از ولفگانگ کناوت کسترشق آلمانی: هنگامی که ازدهاک به شکست خود از لشکریان کوروش نظر افکند فریاد زد
«ای وای بر ما چه دلاورند این پارسیان پسته خوار!» استنباط از این گفته این است که پسته از خوراکیهای عمده و نیروبخش ایرانیان بوده و در سرزمین های ایرانی خارج از ایالات ماد (یعنی در قلمرو پارسها) درختان پسته فراوانی با محصول درخور توجه وجود داشته است.
ولفگانگ کناوت کسترشق آلمانی
ریشه کلمه پسته که یک واژه ایرانی است مإخوذ از گویش مردم سرزمین خراسان در ادوار باستان است.
تلفظ کلمه پسته در زبان عربی «فستق» در زبان انگلیسی پیستاچیو، ایتالیایی نیز به همین شکل، در لاتین پیستاسیوم و در زبان یونانی پیستاکیون یا پیستاکه تلفظ می شود که همگی برگفته از نام فارسی آن هستند.
تلفظ این کلمه قبل از اسلام به همین صورت بوده زیرا در عصر ساسانیان محله ای با نام ایرانی بازار پسته شکنان در شهر بخاران وجود داشته است.
این وجه تسمیه ایرانی با پارسی بیانگر این واقعیت است که کلمه پسته (و نیز فعل شکستن) به همین صورت که امروز تلفظ می شود رایج بوده است.
این بازار در دهه های اول هجری در شهر بخارا بر جای بوده است.
سابقه کشت
در ایران و جهان
کشت پسته از سالیان دراز در ایران مرسوم بوده و محصول آن جزو تنقلات اشراف و دربار بشمار می رفت.
موطن اصلی
این درخت ایران است و مدارک بدست آمده نشان می دهد که این درخت از پنج هزار سال
پیش در ایران وجود داشته و کاشت این درخت از 1600 سال پیش در قزوین معمول بوده و
از آنجا به دامغان ـ اردکان ـ رفسنجان و کرمان منتشر شده است.
مردمان خاورمیانه از قرنها قبل برای پسته اهمیت و احترام فراوانی قائل می شده اند و در افسانه ها آمده است که ملکه سبا چون از پسته خوشش آمده بود
که در زمان او فقط به درباریان و اعیان و اشراف اجازه خوردن آن داده می شد.
ملکه سبا
در ایران طی سه هزار سال گذشته یکی از میوه های اشرافی بوده و ذکر شواهد زیر را در زمینه قدمت تولید پسته در ایران بی مناسبت نمی دانند:
1ـ
چندی پیش در یکی از کتیبه هایی که در محل ابنیه تاریخی یونان بدست آمده شرحی دیده
شد که در آن به پسته ایران اشاره رفته است.
2ـ هرودت مورخ مشهور در کتاب خود درباره کشت پسته در ایران به ویژه در خصوص دو پایه بودن آن اشاره نموده است.
هرودت مورخ مشهور
3ـ طبق تحقیقات علمای گیاه شناسی گونه های مختلف نوع پی. ورا در دنیا منحصراً در منطقه بین ترکمنستان ـ افغانستان و ایران به صورت جنگلهای انبوه وجود دارد و
احتمال قطعی می رود که این منطقه موطن اصلی پسته هایی است که اکنون در ایران و سایر کشورها کشت و بهره برداری می شود.
انتظار و کشت درخت پسته در اروپای جنوبی و سواحل مدیترانه در سده اول مسیحیت صورت گرفته است و ابتدا بوسیله یکی از امپراطولان رم بنام ویتلیوس از ایران به رم برده شد.
سپس در اواخر قرن اول مسیحی به وسیله شخصی به نام کلاویوس پمپیوس از رم به کشور اسپانیا برده شد.
کشت پسته در سال 1890 به کالفرنیا رسید و در سال 1973 سطح زیرکشت پسته در کالیفرنیا به 3000 هکتار و در سال 1981 به 4750 هکتار رسیده است
امروزه با توسعه باغات تجاری پسته کالفرنیا، آمریکا بعنوان یکی از عمده ترین تولید کنندگان پسته در دنیا مطرح می باشد.
قابل ذکر
است که جنگلهای وحشی و خودروی پسته در منطقه شمال شرق ایران در ناحیه سرخس و مناطق
جنوبی تر آن تا تربت جام بطور گسترده ای وجود دارد.
در حال حاضر استان کرمان و منطقه رفسنجان بعنوان مهمترین منطقه پسته کاری در ایران و جهان محسوب می شود.
بطوری که از 446 هزار پسته کاری ایران 80% مزارع در استان کرمان و 120.000 هکتار در رفسنجان می باشد.
علیرغم
سابقه طولانی پسته در ایران بیشتر پسته داری ها در نیم قرن اخیر توسعه یافته و از
دلایل بارز این توسعه و توجه می توان بالا رفتن ارزش اقتصادی پسته و صادرات آن و
آشنایی باغداران با خصوصیات مطلوب این گیاه به شوری و خشکی را نام برد.
همزمان با توسعه کشت پسته در ایران پسته کاری در کشورهای دیگری نیز مانند آمریکا، سوریه، ترکیه و افغانستان حتی اروپا گسترش یافته است.
با ارتباط مستقیم بین تولیدکننده و فروشنده و حذف واسطههای میانی موجب کاهش 30 تا 40 درصدی قیمت تمام شدهی پسته شده است.
پسته محصولی است که در تمام دنیا با سرزمین آبا و اجدادیاش، ایران شناخته میشود.
اگر چه درخت پسته به جز ایران بصورت محدود در کشورهای سوریه، ترکمنستان و غرب افغانستان هم وجود دارد،
اما در بازارجهانی رقابت اصلی بین پسته ایران و پستهی تولیدی امریکا است.
جالب است بدانید پسته امریکایی هم از بذرهایی تولید می شود
که یک گیاه شناس امریکایی سال ۱۹۲۹ از ایران با خود به امریکا برد.
ایران و آمریکا، دو کشور اصلی در زمینه تولید و صادرات پسته در جهان بهشمار میروند.
بهطوریکه حدود هفتاد تا هشتاد درصد تولید سالانه پسته در اختیار این دو کشور بوده است.
رقابت دو کشور در سالهای اخیر به دلیل تغییرات اقلیمی مثل خشکسالی یا توفان که منجر به کاهش تولید شد و
یا تحریمهای اقتصادی دستخوش نوسان شده است.
از طرفی خشکسالی و نوسانات ارزی اخیر بازار داخلی پسته را به شدت متلاطم کرد.
خشکسالی چنان اثر نامطلوبی بر کاهش میزان تولید این محصول خوش طعم و پر منفعت گذاشت
که به گفتهی رئیس انجمن پسته تولید این محصول به یک پنجم پارسال رسیده است.
پسته اصل رفسنجان
کاهش تولید، صادرات پسته را هم شدیدا تحت تاثیر قرار داد تا آنجا که در مهر ماه و آبان ماه امسال نهایتا 8 هزار تن پسته ایرانی صادر شد
حال آن که در سال گذشته طی ماههای مهر و آبان 50 هزار تن پسته ایران صادر شده بود.
همین عوامل باعث گرانی پسته در بازار داخلی هم شد.
هم اکنون در بازار جهانی رقابت اصلی کیفیت بین پسته تولیدی کالیفرنیا در امریکا و رفسنجان در ایران است.
در سال 2016 امریکا 406 هزار تن، ایران315 هزار تن و ترکیه با اختلاف بسیار نسبت به این دو با 170 هزار تن تولید در رده های اول تا سوم قرار گرفتند.
برتری امریکاییها نسبت به ایران استفاده از روش های مکانیزه در کشت پسته است
که موجب شده در سالهای اخیر تولید آنها از تولید ایران پیشی بگیرد.
آمریکا از هر هکتار ۳ تن پسته برداشت میکند
در حالی که این آمار در ایران یک تن برای هر هکتار است.
اثرگذاری بازار بین المللی بر قیمت پسته
اگر چه تولید پسته به طور مستقیم به قیمت ارز وابسته نیست،
اما بسیاری از تولیدکنندگان به خاطر تفاوت قیمت در بازار جهانی ترجیح دادند محصولشان را صادر کنند و
برخی هم تنها در قبال قیمتی نزدیک به قیمت بین المللی حاضر به فروش پستهی تولیدیشان در بازار داخلی بودند.
همین عامل باعث شد قیمت پسته در داخل کشور از مرز 200 هزار تومان هم بگذرد و
شب یلدای 1397 بازار خشکبار ایران گرانترین قیمت پسته را تجربه کرد.
اما با وجود این شرایط نامطلوب در بازار، تولیدکنندگانی هم هستند که سعی کردند با کوتاه کردن دست واسطهها محصول تولیدی باغهای پسته رفسنجان را با قیمتی واقعیتر و منصفانه به دست هموطنان برسانند.
دویست هزار خانوادهی ایرانی که از راه تولید پسته امرار معاش میکنند و
حذف واسطههای غیر ضروری از چرخهی فروش این امکان را به آنها میدهد که سریعتر محصول خود را به پول نزدیک کنند و از طرفی مصرفکننده هم بدون پرداخت وجه اضافی پسته را با قیمتی واقعیتر به دست آورد.
در این میانه فراگیر شدن شبکه اینترنت، بستر مناسب را برای ارتباط مستقیم پستهکاران با مصرفکنندگان ایجاد کرده است.
ایدهی راهاندازی یک وبسایت فروشگاهی که بتواند سفارش پسته مورد نیاز خریداران را درب منزل به آنها تحویل بدهد، برای برقراری ارتباط مستقیم بین تولیدکننده و فروشنده کافی بود.
سایت ایران پسته با همین هدف فعالیت خود را آغاز کرده است تا طعم پستهای که مردم رفسنجان تجربه میکنند را با مردم بقیه نقاط کشور به اشتراک بگذارند.
به تعبیری وبسایت ایران پسته، جایی است برای خرید بیواسطهی بهترین پستهی دنیا.
پسته احمدآقایی
پستهی لوکس، مجلسی و درشت و کشیدهی اکبری، پستهی خوش طعم و مرغوب احمد آقایی و پستهی مقرون به صرفهی فندوقی از جمله محصولات عرضه شده در سایت ایران پسته هستند که به صورت خام، فرآوری شده و حتی مغز شده آماده ارائه به مشتریان در سراسر کشور است.
از مهمترین ویژگیهای سایت پسته عرضهی محصول با قیمت تولیدکننده است که اختلاف قیمت آن با بازار بین 30 تا 40 درصد است.
سایت پسته دات کام همچنین دارای یک وبلاگ است که به طور منظم مقالات و دانستنیهای علمی مرتبط با با پسته، این خشکبار لذیذ و مغذی را منتشر میکند.
علاقهمندان جهت آشنایی بیشتر با این سایت میتوانند به آدرس www.iranpesteh.com/ مراجعه کنند و یا با شماره09369595545 تماس بگیرند.
ایران پسته 