ایران پسته

مواد و عناصر موجود در 100 گرم مغز پسته

ارزش غذایی بالای پسته

گیاهان سرمنشأ زنجیره غذایی حیات بر روی کره زمین بوده که به عنوان ثروت ملی هر کشور محسوب می شوند.

پسته یکی از مهم ترین اقلام صادراتی ایران است که بیش از 23% از ارزش کل صادرات ایران را بخود اختصاص داده است.

با توجه به این که پسته یکی از محصولات استراتژیک و صادراتی ایران می باشد باید به صورت کامل و به تمام جنبه های این محصول پرداخته شود.

جدول میزان مواد و عناصر موجود در 100 گرم مغز پسته

آب 6/5 گرم	پتاسیم 1020 میلی گرم	سلنیوم 45/0 میلی گرم
پروتئین 5/20 گرم	فسفر 500 میلی گرم	نیکل 08/0 میلی گرم
چربی 6/51 گرم	منیزیم 158 میلی گرم	ویتامین c 7 میلی گرم
کربوهیدراتها 4/16 گرم	کلسیم158 میلی گرم	ویتامین E 2/5 میلی گرم
فیبر 1/2 گرم	آهن 3/7 میلی گرم	ویتامین B169/0 میلی گرم
ویتامین B22/0 گرم	کراتین 15/0 میلی گرم	فولیک اسید 05/0 میلی گرم

لازم به ذکر است که 100 گرم مغز پسته دارای 626 کیلو کالری انرژی می باشد.

بنابراین افرادی که دارای رژیم غذایی هستند،

باید به مقدار مورد نیاز بدن از آن استفاده نمایند،

زیرا مصرف زیاد آن، خاصیت تقویت کنندگی و چاق کننده دارد.

البته استفاده از آن به همراه دیگر مغزی جات برای رفع گرسنگی مفید بوده و از اشتهای کاذب جلوگیری می نماید.

همچنین پسته در بین انواع مغزها از ارزش تغذیه ای بالایی برخوردار می باشد.

مقایسه پسته ایران و آمریکا

مقایسه پسته ایران و جهان

تنها پسته ایران است

که از نظر شکل و رنگ و هیبت ظاهری و اندازه و ابعاد و همچنین مشخصات مغز آن، ارقام بسیار متنوعی دارد.

محصول پسته سایر کشورها

عموماً یکنواخت است و تنوع چندانی ندارد.

اغلب این کشورها یک رقم پسته بیش تر ندارند، حتی ارقام پسته محصول برخی کشورها مشابه است و

از نظر مشخصات تفاوت چندانی ندارد.

در ایالات متحده آمریکا

به جز رقم کرمان 3 تا 4 رقم بر اثر پیوند به دست آمده است.

اما این ارقام نه تنها امتیاز برجسته ای بر رقم کرمان ندارند،

بلکه در مقایسه با آن اختلافات منفی غیر قابل اغماضی نیز دارند،

به همین دلیل توسعه ای نداشته و رقم کرمان بر سایر ارقام غالب است.

رقم کرمان محصول کالیفرنیا صرف نظر از تفاوتی که در ماهیت با رقم مشابه آن در شهر کرمان دارد،

مغز آن نیز از نظر ظاهری با ارقام پسته ایران تفاوت هایی دارد.

اگر مغز پسته رقم کرمان محصول کالیفرنیا با چاقوی تیزی از کمر به دو نیم با دو لپه مغز از یکدیگر جدا شوند، در مقطع مغز حفره ای به چشم می خورد.

این نوع حفره در داخل مغز پسته محصول کالیفرنیا تقریباً بدون استثنا وجود دارد و

تنها کوچکی و بزرگی ان تفاوت می کند.

بدون تردید شرایط اقلیمی پسته خیز کالیفرنیا موجب ایجاد این پدیده (حفره هوای درون مغز) می شود.

چون کالیفرنیا شرایط اقلیمی نواحی پسته خیز ایران (کرانه بیابان های کویری) را ندارد

تا بتواند مغز پسته را به مرحله کمال (رسیدن کامل میوه) برساند.

در واقع پسته کالیفرنیا به ظاهر مطلوب است اما در نهاد باطن قابلیت های لازم پسته مرغوب را تحت آن شرایط کسب نکرده است.

یکی از نکات جالب در رنگ آمیزی طبیعی ارقام پسته ایران دایره قرمز رنگ روی پوسته نازک مغز آن است.

این دایره از تداخل چند رنگ به وجود آمده است.

جای این دایره بر روی پوسته نازک مغز در تمامی ارقام پسته ایران ثابت و یکنواخت و در قسمت زیرین مغز که برجسته تر است قرار دارد.

در حالی که این دوایر بر روی مغز پسته کالیفرنیا این زیبایی را ندارد و

نیز جای آن ها روی مغزهای مختلف عموماً یکسان و یکنواخت نیست.  

انواع پسته ایران

پسته ایران از نظر شکل ظاهری

به دو دسته پسته بادامی و پسته فندقی تقسیم می شوند

که در دنیا به عنوان پسته کشیده و گرد معروف می باشند.

از نظر گیاه شناسی

تاکنون 60 رقم پسته در ایران شناسایی شده است.

از جمله این ارقام می توان به

• شیخ پسته جباری
• رکن آبادی
• ایتالیایی
• غنوری
• واحدی
• سیدعلی آقایی بادامی
• بادامی کج
• سیف الدینی
• هراتی
• نیش کلاغی
• پوست کاغذی
• بادامی راور
• شت آبادی
• شاه پسند
• ابراهیم آبادی
• ممتاز تاج آبادی
• فندقی ریز
• خنجری راوری
• اوحدی، سفید نوق
• بادامی زرند
• خنجری دامغان
• قزوین

و غیره اشاره نمود.

از جمله مهم ترین ارقامی که برای صادرات متداول می باشد

شامل ارقام کله قوچی، فندقی، اکبری، احمدآقایی و بادامی می باشند.

پسته کله قوچی:

درشتی میوه فندقی شکل و عملکرد خوب این رقم سبب شهرت و گسترش آن شده است.

این رقم نسبت به کمبود آب و موادغذایی حساب بوده و

اکثریت برگ های آن مرکب 5 برگچه ای هستند و

برگچه انتهایی بزرگتر از برگچه های جانبی می باشد.

رقمی زودگل بوده و به همین دلیل بیش تر در معرض خطر سرمای دیررس بهاره و خسارت ناشی از آن قرار دارد.

این رقم در دهه دوم شهریورماه قابل برداشت بوده و

از این نظر جز ارقام متوسط رس می باشد. این نوع درخت پسته دارای ثمردهی خوبی می باشد و

مغز ن بسیار درشت است.

سایزهای آن 22ـ20، 24ـ22، 26ـ24 می باشد و

سایز 20ـ18 در کمیت های کوچک برای این پسته موجود است.

پسته فندقی:

میوه این رقم گرد و به شکل فندق است.

این محصول یکی از انواع پسته است

که به طور گسترده وجود دارد و در بیشتر مناطقی که برای پرورش پسته در ایران است رشد می کند.

این پسته از نمونه گرد می باشد و در سایزهای زیر وجود دارد:

30ـ28، 32ـ30، 34ـ32 سایز 28ـ26 نیز در کمیت های کوچکی برای این پسته موجود است.

پسته بادامی:

میوه این رقم بادامی شکل، ریز و خنجر مانند است که رنگی کدر دارد.

اکثریت برگ های آن 5 برگچه ای هستند. رقمی زود گل بوده و در نیمه اول مرداد ماه قابل برداشت است و از این نظر جز ارقام خیلی زودرس می باشد.

پسته احمدآقایی:

جدیدترین پسته تجاری ایران است.

به دلیل ثمردهی زیاد و زمان کم به باز نشستن برای کشاورزان بسیار مشهور است.

در بعضی بازارها مثل هند و یونان این پسته بسیار مشهور است.

مغز این پسته کشیده و در سایزهای 24ـ22، 26ـ24، 28ـ26، 30ـ28 می باشد و سایز 22ـ20 در کمیت های کوچک برای این پسته موجود است.

اصطلاحات پسته

اندازه: به تعداد پسته درصد گرم یا در 3/28 گرم (یک اونس) اندازه پسته گفته می شود.

یکنواختی: به یکنواخت بودن پسته از لحاظ رقم و اندازه گفته می شود.

مواد خارجی: به موادی غیر از پسته خوراکی مثل پوست سبز و یا پوست سخت بدون مغز، سنگریزه و غیره که با چشم غیرمسلح قابل مشاهده بوده و به روش های مختلف قابل جداسازی باشد، گفته می شود.

مغز پسته آزاد: به مغز پسته ای گفته می شود که از داخل پوست استخوانی خارج شده باشد.

ناخندان: به پسته ای گفته می شود که پوست سخت آن در جهت درز و برجستگی طولی به طور طبیعی و مکانیکی شکاف برنداشته باشد.

کم خندان: به پسته خندانی گفته می شود که فاصله دو لبه پوست سخت آن کمتر از 2 میلی متر باشد.

خندان: به پسته ای گفته می شود که در جهت محور طولی پسته شکاف برداشته باشد.

پوکی: به حالتی گفته می شود که مغز پسته کمتر از 25 درصد وزن پسته را شامل گردد.

نارسی: به حالتی گفته می شود که رشد طبیعی مغز پسته در اثر عوامل مختلف کامل نشده و یا کوچک باقی مانده باشد، در این حالت مغز پسته کمتر از 47 درصد و بیش از 25 درصد وزن پسته را شامل می گردد.

تندی: به طعم و مزه ناخوشایند ناشی از اکسیداسیون چربی ها در مغز پسته گفته می شود.

طعم غیرطبیعی: به بو و مزه غیرطبیعی ناشی از نفوذ آلودگی های محیطی و شیمیایی (نظیر نفت، نفتالین، سموم و غیره) در مغز پسته گفته می شوند.

طعم سوختگی: به طعم غیرطبیعی که ممکن است در اثر شرایط نامطلوب فرآوری (درجه حرارت بالا و زمان طولانی) ایجاد گردد، گفته می شود.

رنگ پوست پسته: رنگ پوست پسته خام عبارت است از رنگ طبیعی پوست سخت که برحسب رقم و نوع عملیات بعد از برداشت معمولاً از شیری تا کرم تیره متغیر است.

در بعضی از ارقام خطوط دودی رنگی در انتهای پوست استخوانی پسته مشاهده می گردد که طبیعی می باشد.

بدرنگی: به حالتی گفته می شوند که پوست سخت در 25 درصد سطح کل و یا 50 درصد سطح یک لپه رنگ طبیعی خود را نداشته باشد (تغییر رنگ به زرد، خاکستری تا سیاه رنگ صورت گرفته باشد).

بدشکلی: به حالتی گفته می شود که پسته شکل عادی خود را نداشته باشد و یا در ناحیه غیرشکاف طولی شکستگی پیدا کرده باشد.

گو: در اصطلاح به پسته ای گفته می شود که پوست نرم رویی آن جدا نگردیده و یا بیش از 25 درصد سطح کل پوست سخت را در بر گرفته باشد.

آفلاتوکسین: زهرابه ای (سمی) است که بوسیله تعدادی از گونه های قارچ آسپرژیلوس (مانند فلاووس و پارازایتیکوس) به وجود می آید.

باقیمانده سموم: باقیمانده سموم که پس از عملیات مبارزه شیمیایی با آفات باغی و انباری در محصول پسته مانده باشد.

نیاز سرمایی پسته: همانند سایر درختان خزان کننده، پسته نیز جهت رشد مطلوب در بهار نیاز به یک دوره سرما در فصل رکود دارد. با توجه به نوع رقم نیاز سرمایی پسته از 400 تا 1400 ساعت ذکر شده است.

اشکال مختلف پسته

به طور کلی

 در ایران بیش از 60 رقم مختلف پسته وجود دارد.

انواع مختلف پسته را از حیث شکل ظاهری می توان به دو دسته

کشیده (بادامی شکل) و کروی (فندقی شکل) تقسیم می گردند:

پسته کشیده (بادامی شکل)

در این گروه معمولاً نسبت طول به عرض بیش از 1.5 برابر است به طوری که شکل کشیده بادامی به پسته می دهد.

علاوه بر این در شکل بادامی فاصله دو لب داخلی پوست پسته خندان کمتر از همین فاصله در شکل فندقی است.

در پسته بادامی گاهی اتفاق می افتد که نوک باریک پسته کمی به شکل نوک خنجر خمیده است

این شکل پسته را خنجری می نامند.

به طوری که شکل کشیده بادامی به پسته می دهد.

علاوه بر این در شکل بادامی فاصله دو لب داخلی پوست پسته خندان کمتر از همین فاصله در شکل فندقی است.

در پسته بادامی گاهی اتفاق می افتد که نوک باریک پسته کمی به شکل نوک خنجر خمیده است این شکل پسته را خنجری می نامند.

پسته کروی (فندقی شکل)

در این گروه معمولاً نسبت طول به عرش کمتر از 1.5 برابر است.

در صورتی که در شکل فندقی تفاوت بین طول و قطر پسته خیلی کم است.

پسته گیاهی نیمه گرمسیری

درخت پسته اهلی

پسته خوراکی

پسته گیاهی نیمه گرمسیری از خانواده Anacardiacae و جنس Pistacia است که در سال 1737 میلادی توسط لینه نام گذاری شده است.

درخت پسته اهلی و از خانواده آمارکاردیاسه (Anacardiacea) و با نام علمی Pistacia Vera می باشد.

نام انگلیسی آن Pistachio می باشد. جنس Pistacia دارای 11 گونه است که همگی آن ها از خود تربانتین یا سقز ترشح می کنند.

این گونه ها عبارتند از:

پسته خوراکی P. vera بنه P.mutica چاتلانقوش، p.mexicano، p.lentiscus، P.integerrima، P.chinesis، palaesting، P.khinjuk، P.atlantica، P.texano، P.terbinthus که در ایران تاکنون سه گونه نخست شناخته شده است

 که از میان آنها تنها میوه درخت پسته معمولی خوراکی مطبوع و آجیلی با مزه و مشهور است. 

درخت پسته گیاهی دو پایه است یعنی گل های نر و ماده جدا از یکدیگر و روی درخت مجزا قرار گرفته است که ارتفاع آن به حدود پنج متر می رسد.

درخت نر میوه نمی دهد و تنها درخت ماده مثمر و محصول پسته ثمره آن است؛

درخت ماده نیز در برخی از سال ها میوه نمی دهد و تنها در سال های بارآوری یا بارسالی (سالی که به میوه می نشیند) می توان آن را از درخت نر تشخیص داد.

درخت پسته برگ ریز است، بدین معنا که در پاییز خزان نموده و زمستان را در خواب می گذراند.

روز پسته

روز 25 فوریه

جشن پسته

روز 25 فوریه، در دنیا به عنوان روز جهانی پسته نام گذاری شده است.

در این روز در برخی کشورها جشن های مختلفی برگزار می شود.

برای مثال در آمریکا و کانادا برای بزرگداشت این گیاه سودمند و مغذی جشن گرفته و برای شناخت هر چه بیشتر آن به دنیا به بهترین و زیباترین تبلیغ در مورد پسته جوایزی داده می شود.

البته در ایران هم هنگام برداشت محصول پسته در برخی مناطق جشن گرفته می شود.

تولید پسته در ایران

بالاترین مقدار تولید پسته کشور

تولید پسته در جهان

آمار و اطلاعات

براساس آخرین آمار و اطلاعات به دست آمده از فائو

میزان تولید پسته در جهان در کشورهای تولید کننده این محصول به شرح زیر میباشد:

از سال 1990 تا 2009 در یک دوره بیست ساله میزان تولید پسته جهان متغیر بوده است.

در این دوره کمترین میزان تولید 273080 تن مربوط به سال 1990 و

بیشترین تولید آن با 685644 تن مربوط به سال 2007 بوده است.

در بین کشورهای جهان،
ایران با دارا بودن
 184000 تن پسته در سال 2009
 به تنهایی
 حدود 35 درصد از کل تولید جهان
 را به خود اختصاص داده و همواره مقام اول را دارا می باشد. 

البته لازم به ذکر است میزان تولید پسته ایران:

در سال 2003 با 105 هزار تن حداقل و در سال 2007 با 315 هزار تن حداکثر تولید را دار بوده

که البته در سال های اخیر با توجه به

• خشکسالی ها
  
• عدم استفاده از تکنولوژی های مناسب
• حمایت های لازم متأسفانه تولید

از روند مناسبی برخوردار نبوده و با سیر نزولی آن در سال 2009 به 184 تن کاهش یافته است.

پس از آن آمریکا با 175 هزار، ترکیه 82 هزار، سوریه 61 هزار و چین با 45 هزار تن به ترتیب مقام های دوم تا چهارم را به خود اختصاص داده اند.

براساس آمار و اطلاعات موجود در ایران

نیز بالاترین مقدار تولید پسته کشور در استان کرمان با تولیدی برابر 81599 تن بالغ بر 73 درصد از تولید پسته کل کشور را این استان به خود اختصاص داده است و

پایین ترین مقدار با یک تن از تولید پسته کل کشور مربوط به هر یک از استان های آذربایجان غربی و اردبیل است.

پس از کرمان، از نظر میزان تولید پسته، استان یزد در مقام دوم قرار دارد

که با احتساب تولید استان های خراسان، سمنان، قزوین، اصفهان و فارس جمعاً 98 درصد از تولید پسته کل کشور را به خود اختصاص داده اند و

 سه استان کرمان، یزد و خراسان

به تنهایی

89 درصد از پسته کل کشور را تولید نموده اند

که مهم ترین مناطق تولید پسته به شمار می آیند.

میزان پسته کاشته شده در دنیا

اراضی زیر کشت پسته

سطح زیر کشت پسته ایران

براساس آخرین اطلاعات سازمان خواروبار و کشاورزی جهانی (FAO)

سطح زیر کشت پسته در جهان متغیر بوده و اغلب سیر صعودی داشته است.

از سال 1990 تا 2009

در یک دوره بیست ساله سطح زیر کشت پسته جهان متغیر بوده است. 

در این دوره

کمترین میزان سطح زیر کشت

با 275 هزار هکتار مربوط به 1990 و

بیشترین

آن با 440 هزار هکتار مربوط به سال 2002 بوده است

 که رشدی برابر با 37 درصد نسبت به آغاز دوره مورد بررسی داشته است.

در بین کشورهای جهان،

ایران با دارا بودن 184 هزار هکتار اراضی زیر کشت پسته در سال 2009

به تنهایی حدود 51 درصد از کل اراضی زیر کشت جهان را به خود اختصاص داده و

همواره مقام اول را دارا می باشد.

البته لازم به ذکر است

سطح زیر کشت پسته ایران در سال 1990 با 154 هزار هکتار حداقل

 و در سال 2002 با 295 هزار هکتار حداکثر سطح زیر کشت را دارا بوده 

که با توجه به خشکسالی های اخیر متأسفانه از روند مناسبی برخوردار نبوده و

با سیر نزولی آن در سال 2009 به 184 هزار هکتار کاهش یافته است.

پس از آن

• آمریکا با 51 هزار
• تونس 3/40 هزار
• سوریه 38 هزار
• ترکیه 23 هزار
• چین با 20 هزار هکتار

و به ترتیب مقام های دوم تا پنجم را به خود اختصاص داده اند.